Dışişleri'nin 'Adalet için Ödüller' programı tesis, ekipman ve personel bilgisi için 20 milyon dolar ve olası yeniden yerleştirme vaat ediyor. Centcom da silah kaçakçılığını hedefleyen 'Iron Gate' görev gücünü kurdu.
ABD Dışişleri Bakanlığı, İran’ın nükleer programına ilişkin bilgi verenlere 20 milyon dolar ödül vereceğini duyurdu. “Adalet için Ödüller” programı kapsamındaki teklif, bilgi sağlayan kişinin olası yeniden yerleştirilmesini de kapsıyor. Açıklamada ödülün İran programının “tesisleri, ekipmanı ve ilgili personeli” hakkındaki bilgiler için verileceği belirtildi.
Bakanlık, gerekçesinde İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’na (UAEK) karşı koruma yükümlülüklerine uymamasının, kurumun santrifüjler gibi kilit bileşenlerin üretimi ve envanterine ilişkin “bilgi sürekliliğini” kaybetmesine yol açtığını savundu. Santrifüjler uranyum zenginleştirmek için gerekiyor; zenginleştirilmiş uranyum sivil reaktör yakıtı olabildiği gibi, yüzde 90 ve üzeri saflığa ulaştığında nükleer silah hamaddesine dönüşüyor. İran programının barışçıl olduğunu ve nükleer silah geliştirme niyeti taşımadığını ısrarla savunuyor.
Ödül duyurusuyla aynı gün ABD ordusu da yeni bir adım açıkladı: Merkez Komutanlığı (Centcom), İran’ın silah ve yaptırımlı mal sınır dışı hareketini kısıtlama çabalarını güçlendirmek üzere Tampa, Florida’dan faaliyet gösterecek “Iron Gate Görev Gücü”nü kuruyor. Görev gücü silah hareketlerinin yanı sıra çift kullanımlı malzemeleri ve kanun dışı gelir akışlarını da hedefleyecek. Centcom, İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının şimdiye dek ülkenin 25 milyar doları aşkın ham petrol ihracatını engellediğini tahmin ediyor.
Adımlar, sekiz aydır süren ABD-İran çatışmasında midterm seçimleri sonrası açılan yeni döneme denk geldi. Başkan Donald Trump geçen yıl ABD ve İsrail’in bombardman kampanyası sonrası İran’ın nükleer tesislerinin “tamamen ve kesin olarak yok edildiğini” öne sürmüştü; seçim arifesinde Fox News’e verdiği demeçte programla bağlantılı yeraltı tesisi “Kazma Dağı”na (Pickaxe Mountain) gidilebileceğini, bunun “büyük bir iş olmadığını” ve “bir saatte” yapılabileceğini söylemişti. Ancak hem Trump hem Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İran savaşına duyulan kamu tepkisinin Cumhuriyetçi Partinin midterm yenilgisinde ağır rol oynadığını kabul edince, Beyaz Saray’ın çatışmayı tırmandırmaktan vazgeçebileceği yorumları güçlendi.
Cuma günü Trump, İran’ın anlaşmak istediğini savunarak “Şu an onlarla görüşüyoruz, bir anlaşmayı çok istiyorlar” dedi. Katar Dışişleri sözcüsü iki tarafın “sundukları fikir ve önerileri incelediğini” ve anlaşma umudunun sürdüğünü açıklamıştı. İranlı müzakereciler, ABD’nin yedi koşulunu yerine getirmesi hâlinde Hürmüz Boğazı’nın iki gün içinde yeniden açılmasını önermişti; iki ülke savaşı bitirmek ve boğazı açmak için Haziran’da bir ön anlaşmaya varmış, ancak İran’ın gemilere saldırılarını sürdürmesi ve ABD’nin ablukayı geri koyması üzerine anlaşma haftalar içinde çökmüştü.