NEJM'de eşzamanlı yayımlanan STREAM denemesinde (n=1.880, ortalama 77 yaş), kalp hastalığı geçirmemiş çoklu kronik hastalıklı 70 yaş üstülerde statini bırakmak 2 yılda devam etmekle eşdeğer çıktı; tam izlemde ise olay oranı %12,7'ye karşı %9,2 oldu (her 40 bırakana 1 ek olay). Kararın hasta-hekim ortaklaşa alınması vurgulanıyor.
Koroner kalp hastalığı ya da inme geçirmemiş, ancak kanda kolesterolü düşürmek için yıllardır statin kullanan 70 yaş üstü kişilerde ilacı bırakmak, iki yıl süreyle izlendiğinde kaldığı yerden devam etmek kadar güvenli çıktı. Sonuçları Chicago’daki Amerikan Kalp Derneği kongresinde sunulan ve eşzamanlı olarak New England Journal of Medicine’de yayımlanan STREAM denemesi, yaşlılıkta ilaç yükünü azaltma tartışmasına ilk büyük randomize yanıtlardan birini verdi.
İsviçre, Fransa ve Hollanda’daki 24 merkezde yürütülen açık-etiketli denemeye en az iki kronik hastalığı olan 1.880 yetişkin alındı; ortalamalar 77,5 yaşındaydı, yaklaşık yarısı kadındı ve üçte biri diyabetliydi. Hastalar statini bırakma ya da sürdürme kollarına eşit oranda paylaştırıldı; olayları değerlendiren kurul ise hangi kolda olduklarını bilmiyordu.
İki yıllık değerlendirmede bırakma, önceden tanımlanan eşdeğerlik sınırı içinde kaldı: Olaysız yaşam süresi bırakanlarda ortalama 96,5 hafta, sürdürenlerde 98,5 hafta oldu; aradaki 2 haftalık fark, kabul edilen 5,2 haftalık sınırın içindeydi. Bırakanlarda yaşam kalitesi, ağrı, düşme ya da kas kaybı açısından da bir kötüleşme görülmedi.
Ancak tablonun öteki yüzü tam izlemde ortaya çıktı: Ortalama 103 haftalık takipte kalp krizi, iskemik inme ya da herhangi bir nedenle ölüm birleşik sonucu bırakanlarda yüzde 12,7, sürdürenlerde yüzde 9,2 oldu (HR 1,38). Araştırmacılar bu farkın, iki yılda her 40 bırakan hastaya bir ek büyük olay ya da ölüm demeye karşılık geldiğini hesapladı. Bırakanlarda 12. ayda ortalama LDL kolesterolü 176 mg/dL’ye çıkarken sürdürenlerde 100 mg/dL’de kaldı.
Çalışmanın yazarlarından Rita Redberg, mesajın dikkatli okunması gerektiğini vurguladı: ‘Bu küçük artan risk, bu hasta grubunda statin bırakmak için genel bir öneri verilemeyeceği anlamına geliyor. Bir hastanın ilacı kesmesinin uygun olup olmadığı, hasta ile hekimin birlikte karar vermesiyle belirlenmeli. Yine de genel olarak, bu yaş grubunda ve önceki kalp-damar olayı olmayanlarda bırakma çoğu insan için güvenli.’
Çalışma sona erdiğinde bağımsız izleme kurulu, bırakma kolundaki katılımcıların hekimleriyle statine geri dönmeyi görüşmeleri önerisinde bulundu. Araştırmacılar sınırlarını da açıkça yazdı: Deneme plasebosuz ve açık-etiketliydi, katılımcıların bir bölümü izlem sırasında kollar arasında geçiş yaptı. Kalp hastalığı geçirmiş ya da daha genç hastalar için bu bulguların bir anlamı yok; onlarda statinin yararı gösterilmiş durumda.
Uzmanlar, sonucun yaşlılıkta çoklu ilaç kullanımını sorgulayan hekimler için bir tartışma zemini oluşturduğunu, ancak kararın hiçbir zaman tek başına alınmaması gerektiği noktasında birleşiyor: Bireysel riskler, yaşam beklentisi ve hastanın tercihleri birlikte değerlendirilmeli.