Gazze Şeridi'nde saldırılarda ölen ve yıkılan binaların enkazından imkânsızlıklar nedeniyle ancak yaklaşık 3 yıl sonra çıkarılabilen 70 Filistinli için Gazze kentinin kuzeyindeki Saftavi bölgesinde veda töreni düzenlendi. Cenaze merasimi öncesinde onlarca Filistinli mumlar yakarak gözyaşları içinde sevdiklerine veda etti; cenazelerin Pazar günü El-Faluca Mezarlığı'nda toprağa verileceği bildirildi. 2023'te evine düzenlenen saldırıda 16 yakınını kaybeden Mahmud Muhammed Nebhan, enkazdan 8 kişinin naaşı ile bazı kemik parçalarının çıkarılabildiğini söyledi; bir başka Filistinli ise eşinin naaşına ulaşıldığını ama 3 yaşındaki kızına hâlâ ulaşılamadığını anlattı.
Gazze’den gelen görüntüler, savaşın bilançosunun sayılarla anlatılamayan yüzünü bir kez daha gösterdi: yıkılan binaların enkazından yaklaşık 3 yıl sonra çıkarılabilen 70 Filistinli için Gazze kentinin kuzeyindeki Saftavi bölgesinde veda töreni düzenlendi.
Tören öncesinde onlarca Filistinli, mumlar yakarak ve gözyaşları içinde sevdiklerine son kez sarıldı — cenazelerin Pazar günü El-Faluca Mezarlığı’nda toprağa verileceği açıklandı.
‘İmkânsızlıklar nedeniyle ancak 3 yıl sonra’ ifadesi, törenin asıl mesajını taşıyor: savaşın başladığı 2023’ten bu yana enkaz altında kalan binlerce kişiden ulaşılabilecek olanlara ancak şimdi ulaşılabilindi.
Kayıpların hikâyeleri yüzleriyle anlatılıyor: saldırılarda 16 yakınını ve evini kaybeden Mahmud Muhammed Nebhan, sivil savunma ekiplerinin çabasıyla yıkılan evin enkazından 8 kişinin naaşı ile bazı kemik parçalarının çıkarılabildiğini söyledi.
Nebhan’ın yönelttiği eleştiri de kayıtsız değil: ‘Artık Arap ülkelerine seslenmiyoruz. Onların vicdanı ölmüş.’ — abluka ve imkânsızlıklar nedeniyle enkaz altındaki yakınlarının cenazelerini hâlâ çıkaramamanın yükünü anlatırken, bölgesel sessizliğe de sert sözlerle işaret etti.
Bir başka veda daha da ağır: saldırılarda evini ve 16 yakınını kaybeden Vail ed-Dibs, eşinin naaşına ulaşıldığını ama 3 yaşındaki kızına hâlâ ulaşılamadığını anlattı.
Tören, savaşın geniş tablosu içinde bir yerde duruyor: Ekim 2023’ten bu yana 74 binden fazla Filistinli yaşamını yitirdi, 176 binden fazlası yaralandı; ateşkes döneminde dahi enkaz altından çıkarılabilen cenaze sayısı 850’de kaldı — binlercesi hâlâ yerin altında.
Saftavi’deki mum ışıkları, bu gecikmiş matemlerin sadece bir bölümünü aydınlatıyor: Gazze’de her yeni enkaz çalışması, benzer vedaların habercisi olmaya devam ediyor.
Sivil savunma ekiplerinin çalışma koşulları da bu gecikmenin nedenini açıklıyor: ağır iş makineleri, yakıt ve güvenli çalışma alanı eksikliği, devam eden ihlaller — enkaz kaldırma operasyonları bu dört dezavantajla aynı anda mücadele ediyor.
Törenin zamanlaması da sembolik: ateşkes döneminde dahi cenaze çıkarmanın ancak mümkün olabilmesi, savaşın bıraktığı yıkımın boyutunun olağan toparlanma hızıyla ölçülemeyeceğini gösteriyor.
Uluslararası hukuk çevrelerinin ‘kayıp dosyaları’ başlığında izlediği bu süreç, cenazelerin gecikmeli çıkarılmasının hem hukuki hem insani boyutunu görünür kılıyor — ailelerin cenazeye ulaşma hakkı, savaş suçu dosyalarının en az konuşulan kalemlerinden biri.