35 ülkenin ortaklığında Fransa’da inşa edilen ve tamamlandığında 23 bin tona ulaşacak füzyon reaktörü ITER’de ilk plazma deneylerinin başlangıcı 2034 yılına ertelendi. Termal kalkanda tespit edilen mikro çatlaklar, 23 kilometrelik soğutma boru şebekesinin tamamının yenilenmesini gerektirdi.
Dünyanın en büyük enerji deneyi olarak gösterilen ITER projesinde takvim yeniden revize edildi. Fransa’nın güneyindeki Saint-Paul-lez-Durance bölgesinde inşa edilen uluslararası termonükleer deneysel reaktörde ilk plazma deneylerinin başlama tarihi 2034 yılına ertelendi. Böylece projenin ilk planlanan takvimine kıyasla toplam gecikme yaklaşık 18 yıla ulaştı.
Güneş’teki enerji üretim mekanizması olan nükleer füzyonu yeryüzünde gerçekleştirmeyi amaçlayan tokamak tipi reaktör; Avrupa Birliği, ABD, Çin, Rusya, Japonya, Hindistan ve Güney Kore’nin de aralarında bulunduğu 35 ülkenin ortaklığıyla inşa ediliyor. Tamamlandığında yaklaşık 23 bin ton ağırlığa ulaşması beklenen tesis, vakum odası, süper iletken mıknatıslar ve termal kalkanlar gibi uluslararası ortaklarca üretilen özel parçalardan oluşuyor.
Yeni erteleme kararının gerekçesi reaktörün merkez bileşenlerinde tespit edilen mikro çatlaklar. 2021 yılında yapılan helyum sızdırmazlık testleri, vakum odasının termal kalkanında sızıntı olduğunu ortaya çıkardı. Teknik incelemelerde, bükme ve kaynak işlemlerindeki mekanik gerilimler ile gümüşleme sürecinden kalan klor artıklarının birleşmesi sonucu 2,2 milimetreye varan gerilmeli korozyon çatlakları saptandı.
Güvenlik risklerini önlemek için ITER yönetimi, termal kalkana ait yaklaşık 23 kilometrelik soğutma borusu şebekesinin tamamını sökerek gümüş kaplamasız 316L paslanmaz çelik borularla değiştirme kararı aldı. Reaktör çukuruna daha önce indirilen 6 numaralı sektör modülü onarım için yeniden dışarı çıkarıldı. Yaşanan gecikmenin projeye ek maliyetinin yaklaşık 5 milyar euro olduğu bildirildi.
ITER Genel Direktörü Pietro Barabaschi tarafından duyurulan son duruma göre 2026 yılı itibarıyla dokuz sektör modülünden altıncısının indirilmesiyle plazma odasının üçte ikisi tamamlandı. Avrupa tarafından üretilen son vakum odası sektörünün de sahaya ulaşmasıyla reaktör çekirdeğine ait temel bileşenlerin sevkiyatı tamamlanmış oldu.