El Niño'nun derinleştirdiği orman yangınlarından yayılan pus haftalardır Singapur ve Malezya'yı etkiliyor. Singapur 10 şirketi soruşturuyor, Malezya'da Endonezya ürünleri boykot ediliyor; Endonezya ise eleştirilere gaz ihracat kesintisiyle yanıt verdi.
Endonezya’nın Kalimantan, Papua ve Sumatra bölgelerindeki orman yangınlarından yayılan toksik pus, rüzgârla Singapur ve Malezya’ya taşınarak Güneydoğu Asya’da haftalarca süren bir krize yol açtı. Bölge hükûmetleri vatandaşlarının artan tepkisi ile Endonezya’yla ilişkilerin bozulma riski arasında sıkıştı.
Singapur’da hukuk doçenti Eugene Tan, BBC’ye “İnsanlar bunaldı, öfkeli ve kaygılı. Hükûmetler onlara yanıt vermek zorunda, yoksa dış kaynaklı bir sorun, bolca siyasallaşma alanıyla birlikte iç soruna dönüşür” dedi.
Endonezya’daki yangınlar, palmiye gibi tarım ürünleri için sanayi ölçeğinde arazi temizliğiyle ilişkilendirilen yıllık bir olay. Ancak bu yıl güçlü El Niño’nun kuraklığı derinleştirmesiyle alevler kontrol edilmesi özellikle güç oldu; Singapur ve Malezya’daki pus epizotları alışılmış birkaç günlük süreden haftalara uzadı ve solunum hastalıklarına, baş ağrılarına neden oldu.
Malezya’da milletvekili Syed Saddiq, yangınlarla bağlantılı şirketlere yaptırım çağrısı yaparak “bölgede dışlanmış muamelesi görmeleri” gerektiğini söyledi; yerel halk Endonezya ürünlerini boykot etmeye başladı. Singapur’da da hükûmetin El Niño’nun şiddetli olacağı bilinirken “topu düşürdüğü” eleştirisi yükseliyor.
Singapur adada yüzlerce pus sığınağı kurdu, çocuklara ve yaşlılara maske dağıttı, pus mevzuatını güçlendirmeyi planlıyor ve Endonezya’daki yangınlarla olası bağlantıları için 10 Singapor kayıtlı şirketi soruşturuyor. Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan geçen hafta Cakarta’da Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile “açık ve samimi” görüşme yaptı; iki ülke pusla mücadele için ortak görev gücü kurmayı duyurdu.
Gerilim diplomaside de sertleşti: Bir üst düzey Endonezyalı yetkilinin yangınların insan kontrolü dışında olduğunu ve “komşu Singapur ile Malezya’nın oksijeninin de bizim ormanlarımızdan geldiğini” söylemesi üzerine Singapur Kıdemli Bakanı K. Shanmugam bunu “hayal kırıklığı yaratan” ve “doğru olmayan” bir ifade olarak azarladı. Günler sonra Endonezya, iç enerji ihtiyacını gerekçe göstererek Singapur’a gaz ihracatını azaltacağını duyurdu; enerji bakanının “Endonezya’ya saygı göstermeyen ülkelerin ihracatı durdurabiliriz” tehdidi ve Prabowo’nun “Endonezya’yı aşağılamaktan hoşlanan ülkelere” göndermesi aynı güne denk geldi. Singapur, kesintinin günlük talebinin yüzde 2’sinden az olduğunu ve arzın etkilenmeyeceğini açıkladı.
Malezya ise resmi tepkide çekingen: Dışişleri Bakanı Mohamad Hasan, resmi diplomatik protesto veya hukuki adımın “ilişkileri kesmeye hazır olduğumuz anlamına geleceğini” söyleyerek bunları dışladı; Endonezya ile yangın önleme çabalarını güçlendirmek için bir mutabakat zaptı ve 2003’ten beri yürürlükte olan Asean Sınırötesi Pus Kirliliği Anlaşması mekanizmaları üzerinden çalışmayı tercih ediyor.
Eleştirmenler bu anlaşmayı ise dişsiz buluyor: Tazmanya Üniversitesi’nden James Chin, anlaşmanın yangınlarla bağlantılı tarım şirketlerini cezalandıramadığını ve “pus kaybolduğunda, siyasi baskı kalktığında her şeyin eskisi gibi devam ettiğini” söyledi. Asean ülkeleri 2016’da pusu 2020’ye kadar ortadan kaldırma hedefi koymuş, süre sessizce geçilince hedefi 2030’a ertelemişti. Malezya’nın kendisi de büyük bir palmiye üreticisi olduğundan ve Singapur’un Endonezya’nın en büyük yabancı yatırımcısı olarak taşıdığı nüfuzu taşımadığından, bölge şimdilik rüzgârın yönünü değiştirmesini bekliyor.