Helsinki merkezli CREA'nın raporuna göre Endonezya'da eylül ayında hava kirliliğine bağlı toplam ölüm 5 bin 310'a çıktı; bunun 3 bin 560'ı orman ve arazi yangınlarının zehirli dumanından kaynaklandı. 58 milyon kişi 'sağlıksız'dan 'tehlikeli'ye uzanan hava soludu.
Aylardır süren orman yangınlarının Endonezya’da yarattığı zehirli duman, eylül ayında 3 bin 560 kişinin ölümüne yol açtı. Helsinki merkezli Araştırma Merkezi Temiz Hava ve Enerji (CREA) tarafından perşembe günü yayımlanan rapora göre, ülke genelinde hava kirliliğine bağlı ölümler eylülde yüzde 42 artarak ağustosta tahmin edilen 3 bin 740’tan 5 bin 310’a yükseldi; bu toplamın 3 bin 560’ı orman ve arazi yangınlarının dumanından, bin 750’i ise kentsel ve endüstriyel kaynaklı sürekli kirlilikten kaynaklandı.
Rapora göre yangın dumanı, Borneo adasındaki Kalimantan’daki hava kirliliği ölümlerinin yüzde 94-99’undan, Sumatra’dakilerin yüzde 80’inden fazlasından sorumlu. Eylülde ülke çapında ‘sağlıksız’ ile ‘tehlikeli’ arası havaya maruz kalanların sayısı rekor seviye olan 58 milyona ulaştı; en kötü günlerde yalnız Kalimantan’da tehlikeli düzeyde hava soluyanların sayısı 2,8 milyondan 6,4 milyona yakın üç katına çıktı. Aynı ay ulusal düzeyde maruziyet, Dünya Sağlık Örgütü’nün yıllık ince partikül (PM2.5) sınırını 7 kat, Sumatra’da 10 kat, Kalimantan’da 24 kat aştı. PM2.5 partikülleri akciğere veya kana geçebilecek kadar küçük; DSÖ maruziyeti hastalık ve erken ölüm riskiyle ilişkilendiriyor.
Rapor, ölümlerin çoğunun Endonezya’ya ait Borneo toprakları ile Java ve Sumatra adalarında ve ülkenin doğusunda kaydedildiğini belirtti. Nüfusun en yoğun olduğu ve başkent Jakarta’nın bulunduğu Java’da ise eylüldeki 1 bin 530 ölümünün yüzde 73-80’i sanayi, araç emisyonları ve atık yakımı gibi yangın dışı kaynaklara bağlandı; raporda ‘yangın dışı hava kirliliği kaynaklarının, yanan orman ve turbalıkların dumanı kadar tehlikeli olduğu’ vurgulandı. Ülke genelinde 330 binden fazla akut solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydedildi.
El Nino iklim olayının şiddetlendirdiği kuraklığın pençesindeki Endonezya, aylardır mücadele ettiği yangınlarda ormansızlaşma izleyicisi Nusantara Atlas’a göre ocak-eylül döneminde 1,9 milyon hektardan fazla alan yitirdi; hükümet bu sayıyı ne doğruladı ne de reddetti. Uzmanlar yangınların büyük bölümünde kereste, palmiye yağı ve madencilik şirketlerinin sık uygulanan ‘kes-yak’ arazi temizleme yöntemini sorumlu tutuyor. Oluşan dumanın Malezya, Singapur, Filipinler ve Doğu Timor’e kadar uzanması komşularla ilişkileri de gerginleştirdi. Jakarta yönetimi artan eleştirilere karşı, bulut tohumlama ve söndürme operasyonları için 72 binden fazla personelin görevlendirildiğini, etkilenen bölgelerde 2 binden fazla doktor ve sağlık çalışanının aktive edildiğini ve 5,3 milyon maske dağıtıldığını savundu.