İsviçreli gizlilik şirketi Proton'un CEO'su Andy Yen, çalışanların yapay zekâ kullanımını değerleyen ve sonuçları iş sürekliliğine uzanan 'yeniden mülakat' planını iptal etti. Karar, sızan iç belgelerin 'hayal kırıklığı' ve 'kayıp' dilini ortaya seren bir 404 Media araştırmasının ardından geldi; Yen yeniden yapılanma olacağını ama 'yapay zekâ nedeniyle iş kaybı olmayacağını' söyledi.
Gizlilik odaklı ürünleriyle bilinen İsviçreli teknoloji şirketi Proton’ta, yapay zekâ dönüşümünü iş güvenliğine bağlayan tartışmalı plan geri çekildi. Şirketin kurucusu ve CEO’su Andy Yen, geçen hafta sızdırılan iç e-postayla gündeme gelen ve 4-11 Kasım arasında yapılması planlanan ‘yeniden mülakatları’ iptal etti. The Verge’in aktardığına göre karar, 404 Media’nın Proton’un yapay zekâ hesaplaşmasının perde arkasını anlatan ve dün yayımlanan araştırmasının ardından geldi. Yen’in bir yeniden yapılanma olacağı, ancak ‘yapay zekâ nedeniyle iş kaybı olmayacağı’ yönündeki sözü de aynı kapsamda aktarıldı.
404 Media’nın ulaştığı iç belgeler, şirketin içine kapanık tablosunu çarpıcı bir dille ortaya koyuyor. Belgelerden birine göre Proton ‘yetersiz hız’ nedeniyle yıllık yinelenen gelir hedefini yıl sonuna kadar yakalayacak patikada değil; şirket büyümesi ‘piyasanın bugün iyi saydığından çok uzakta’ ve ‘önemli tüm metriklerde beklentilerin altında performans gösteren’ bir tabloda. Araştırmaya kaynaklık eden kişilerden biri, 404 Media’ya CEO için ‘yeterli süredir tam bir yapay zekâ psikozu içinde’ nitelemesi yapıyor. Slack’e düşen bir iç bildiride mühendislere ‘Eski işiniz gitti’ mesajı verilirken, şirketin yapay zekâyı tam benimsememesinin görevin kendisi için ‘varoluşsal tehdit’ oluşturduğu ifade ediliyor.
İptal edilen plan da kendi döneminde eşine az rastlanır bir uygulamaydı. Sızan e-postaya göre Yen, süreci Mühendislik ve Ürün taraflarında 40’tan fazla kıdemli yöneticiyle görüşerek başlatmış; seçilen çalışanlar kendi ekip ve raporlama hattı dışındaki, ‘güçlü yapay zekâ yetkinliği’ gösteren yöneticiler tarafından değerlendirilecekti. E-posta mülakatları ‘sonuç doğuran’ olarak niteleyip değerlendirmelerin ‘rollerde, sorumluluklarda ve işin devamında değişikliklere’ yol açabileceği uyarısını içeriyordu. Proton, sızıntının ardından Reddit’ten yaptığı açıklamada ‘işten çıkarma yapılmadığını ve yapay zekânın buna bahane olarak kullanılmadığını’ savunmuş, yetenek açlığı çektiğini ve kurum genelinde istihdam yaptığını bildirmişti.
Proton’un yapay zekâyla ilişkisi baştan beri gönülsüz bir uyum hikâyesi. Şirketin gizlilikli Lumo sohbet botu gibi ürünleri olsa da Yen, Ağustos’ta Wired’a verdiği röportajda yapay zekâyı bir gözetim biçimi olarak gördüğünü ve Proton’un bu alanı, kullanıcı çıkarını merkeze almayan şirketlere geleceği bırakmamak için isteksizce benimsediğini anlatmıştı. 2024 verilerine göre yaklaşık 500 çalışanı olan şirkette şimdi gözler, iptal edilen mülakatların yerini alacağı duyurulan yeniden yapılanmanın şeklinde.
Öte yandan Proton, yapay zekâ yetkinliğini iş güvenliğine bağlayan tek şirket değil; teknoloji dünyasında Shopify ve Duolingo’nun başını çektiği, Meta ve Google’ın performans süreçlerine taşıdığı bir eğilimden söz ediliyor. Proton örneğinin farkı, gizlilik ve insan odaklı kimliğiyle özdeşleşmiş bir şirkette bu baskının iç belgelerdeki sert dille gün yüzüne çıkması ve ardından kamusal tepkiyle geri çekilmesi oldu. Şirketin ~500 çalışanına, iptal kararı belirsizliği bitirse de ‘değerlendirmeler ne olacak’ sorusunun yanıtı önümüzdeki günlerde netleşecek.