AHA kongresinde sunulan ve NEJM'de yayımlanan ZEUS denemesinde IL-6 blokeri ziltivekimab, 6.376 yüksek riskli hastada iltihap belirteçlerini düşürdü ancak kalp krizi, inme veya kalp-damar ölümünü azaltmadı (HR 0,99). Ciddi enfeksiyonlar tedavi kolunda daha sıktı.
Chicago’daki Amerikan Kalp Derneği (AHA) bilim kongresinin açılış geç bilim oturumunda sunulan ZEUS denemesi, kalp-damar hastalığında iltihaplanmayı hedefleyen büyük umutların bu kez tutmadığını gösterdi: Interlökin-6’yı bloke eden ziltivekimab, kandaki iltihap belirteçlerini beklenen biçimde düşürmesine karşın kalp krizi, inme ve kalp-damar ölümü riskini plasebodan farklı azaltamadı.
Denemeye aterosklerotik kalp-damar hastalığı, ilerlemiş kronik böbrek hastalığı ve yükselmiş hs-CRP (en az 2 mg/L) ile 6.376 yetişkin alındı. Katılımcıların çoğu tip 2 diyabet, hipertansiyon ve kalp yetmezliği de taşıyordu. Hastalar aylık deri altı ziltivekimab ya da plaseboya randomize edildi; sonuçlar eşzamanlı olarak New England Journal of Medicine’de yayımlandı.
Risk oranının 0,99 olması (güven aralığı 0,88-1,11) tedavinin etki göstermediğini net biçimde ortaya koyuyor: Dar güven aralığı, CANTOS denemesindeki kanakinumabda görülen yüzde 15’lik düzeyde bir yararın dışlandığı anlamına geliyor. Genel olumsuz olaylarda fark yoktu; ancak ziltivekimab kolunda ciddi enfeksiyonlar daha sık gözlendi, tüm-neden ölümde fark çıkmadı.
Çalışmanın baş araştırmacısı Paul Ridker, bulguları bir son değil bir yön gösterici olarak çerçeveledi: ‘Bu deneme, araştırma ilerlemesinin nasıl gerçekleştirildiğini ve hasta bakımı için nasıl ileri gidileceğini gerçek zamanlı gösteriyor. İlerleme fırsatları arasında daha hafif hastalıklı hastalarda IL-6’nın aşağı akışının baskılanması ve NLRP3 inflamazomunun kendisinin yukarı akışta hedeflenmesi var.’
Araştırmacılar başarısızlığın olası bir açıklamasını da katılımcı profilinde görüyor: ZEUS’a alınan hastalar ‘olağanüstü yüksek riskliydi’ ve hastalıkları bu tedaviden yarar görmeyecek kadar ilerlemiş olabilir. AHA ayrıca kalp, böbrek, diyabet ve obezitenin birlikte yönetilmesini öngören 2026 kardiyovasküler-böbrek-metabolik sendrom kılavuzuna atıf yaparak, bu grupta seçeneklerin sınırlı olduğuna dikkat çekti.
Araştırmacılar iltihap hedefinin terk edilmediğini vurguluyor: Daha erken hastalıkta IL-6 baskılanması ve NLRP3 düzeyinde müdahale denemeleri sürüyor. İltihap yolunda daha önce kanakinumab (CANTOS) ve düşük doz kolşisin kalp olaylarını azaltmıştı; ZEUS bu stratejinin ilerlemiş böbrek hastalığındaki sınırını gösterdi.
Novo Nordisk, ZEUS’un 2026 görünümünü değiştirmeyeceğini ancak üçüncü çeyrekte nakit olmayan değer düşürme kaydı gerektireceğini açıklamıştı. Ziltivekimabın kalp yetmezliği ve kalp krizi sonrası kullanıma yönelik yandaş denemelerinin okumaları 2027’nin ilk yarısında bekleniyor; bu denemelerin güncel durumu şirketin kongre bilgilendirmeleriyle netleşiyor.