TÜİK: Eylülde perakende satış hacmi yıllık %7,7 arttı — Temmuz 2024'ten beri en yavaş. Toptan ticaret −%10,9, toplam ticaret −%5,6. Sanayi üretimindeki %2,6'lık artışla ayrışan iç talep tablosu.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) eylül ayı ticaret satış hacmi verileri, iç talepte belirgin bir soğumaya işaret ediyor. Buna göre perakende satış hacmi, bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 7,7 arttı; bu, ağustostaki yüzde 10,1’lik artışa göre belirgin bir yavaşlama ve Temmuz 2024’ten bu yana kaydedilen en düşük yıllık büyüme hızı. Toplam ticaret satış hacmi ise yıllık yüzde 5,6 daraldı.
Tablonun en çarpıcı kırılımı toptan ticarette: toptan satış hacmi yıllık yüzde 10,9 geriledi ve toplam ticaretteki daralmanın başlıca unsuru oldu. Motorlu kara taşıtları ve motosiklet ticareti ile onarımı da yüzde 9,6 azalarak araç tarafındaki talep zayıflığını doğruladı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride aylık bazda da toplam ticaret yüzde 0,7 azalırken, perakendedeki artış yalnızca yüzde 0,1’de kaldı; toptan ticaret aylık yüzde 1,3 düştü.
Veri, dün açıklanan sanayi üretimiyle birlikte ekonomideki iki kanallı görünümü netleştiriyor: üretim cephesi eylülde yıllık yüzde 2,6’lık artışla toparlanma sinyali verirken, ticaret ve tüketim tarafı hız kaybediyor. Bu ayrışma, bilanço sezonunun da ortaya koyduğu tabloyla örtüşüyor — BİM’in mağaza trafiği yüzde 1,8 gerilemesi ve Ülker’in iç pazar hacim kaybı, hanelerin harcama iştahındaki zayıflamanın şirket sonuçlarına yansımasını göstermişti. Perakendede büyümenin sürmesine karşın hızının iki yılın dibine inmesi, tüketimin fiyat etkisiyle değil hacim etkisiyle yavaşladığı okumasını güçlendiriyor.
Toptan ticaretteki çift haneli düşüş ise daha çok ara malı ve yatırım malı akışlarıyla ilgili olduğundan, iç talepteki soğumanın hanehalkının ötesine, şirket stok davranışlarına da uzandığına işaret ediyor. Ticaret hacminin üretimden daha hızlı soğuması, firmaların stoklarını gözden geçirdiği ve siparişlerde temkinli davrandığı dönemlerin tipik görünümü.
Veriler, yarın Merkez Bankası’nın açıklayacağı yılın son Enflasyon Raporu öncesinde talep tarafının tablosunu tamamlıyor: talebin soğuması, enflasyonla mücadelede istenen yönde bir arka plan oluştururken, raporun büyüme ve enflasyon tahminlerinde bu zayıflamanın ne ölçüde yansıtılacağı ana soru olacak. TÜİK’in bir sonraki ticaret satış hacmi verisi 11 Aralık’ta açıklanacak.
Perakendenin kendi içinde de ayrışma sürüyor: gıda ve temel ihtiyaç ağırlıklı indirim perakendesi hacim korurken, dayanıklı tüketim ve büyük bedelli harcamalarda temkin hâkim. Bankaların tüketici kredisi büyümesini sınırladığı bir yıl içinde hanehalkının krediyle finanse edilen harcamalardan uzaklaşması, verideki yavaşlamanın finansal tarafındaki açıklamalardan biri olarak öne çıkıyor.