Gençler arasında yayılan terapi kökenli deyimler — tetiklenme, gaslighting, sınır ihlali — ebeveynleri şaşırtıyor. BBC'ye konuşan uzmanlar, bu dilin arkasındaki nedenleri ve doğru iletişim yollarını anlatıyor.
‘Beni tetikliyorsun’, ‘gaslighting yapıyorsun’, ‘sınırlarımı ihlal ediyorsun’… Birçok ebeveyn, ergen çocuklarıyla konuşurken birden terapi seansından fırlamış gibi duran bir dille karşılaştığını söylüyor. BBC’nin aktardığına göre İngiltere ve ABD’deki ruh sağlığı uzmanları, gençlerin terapi odaklı deyimleri günlük hayatta neden kullandığını ve ebeveynlerin bu ‘yeni dili’ nasıl anlayabileceğini anlatıyor.
Hertfordshire’da yaşayan ve altı çocuk annesi olan Carla Hoskins, 15 ve 18 yaşındaki oğullarından ders çalışmalarını ya da ev işlerini istediğinde kimi zaman ‘Beni tetikliyorsun!’ yanıtını aldığını söylüyor. ABD’de, New Jersey’li dört çocuk annesi Shannon Salvatoriello da 14 ve 17 yaşındaki oğullarının benzer kelimeler kullanması karşısında kendini ‘çok kafası karışmış’ hissediyor.
Carla, özellikle arkadaşlarından ya da okul çalışmasından söz açtığında oğulları tarafından gaslighting — birinin algısını sistematik biçimde sorgulatma — ile suçlandığını anlatıyor: ‘Onlara meydan okuduğunuz ya da bir şey istediğinizde bu yeni dile tosluyorsunuz. Sırf stresliyim ya da üstümde çok iş var demek yerine sen onları tetikliyorsun oluyor; hiçbir şeyin altına inemiyorsun.’ Bu kelimeleri oğulları kullanmaya başlamadan önce hiç duymadığını, sosyal medyadan öğrendiklerini varsayıyor.
New York’lu psikiyatrist Dr Suzanne Garfinkle-Crowell, terapi konuşmasının gündelik dile yayılma yollarından birinin sosyal medya olduğunu doğruluyor: Gençler kendilerini ve dünyayı anlamaya çalışırken başvurdukları kaynaklardan biri. Gençlerin sorunlarını anlatma biçiminde bir kayma gözlemlediğini söylüyor: ‘Eskiden annemle anlaşamıyorum ya da okul zorlaştı, kendimi kötü hissediyorum diyorlardı; birden bağlanma sorunlarım var, DEHB ve depresyonum var demeye başladılar.’ Bununla birlikte çocuk bir kaygı bozukluğu ya da depresyonun belirtilerini anlatıyorsa ebeveynin bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktan çekinmemesi gerektiğini vurguluyor. Birçok gencin — özellikle kızların — ciddiye alınmadığını hissettiğini, duyulmanın tek yolunun ‘bu yükseltilmiş tıbbi dile’ uzanmak olduğunu söylüyor.
Gençlik ruh sağlığı üzerine bağımsız bir incelemenin başındaki Prof Peter Fonagy, bu kuşağın karşılaştığı ekonomik ve istihdam belirsizliği nedeniyle gençler arasında gerçek bir ruhsal sıkıntı artışı olduğunu, günümüzde ‘genç olmanın zorlaştığını’ belirtmişti. Öte yandan Londralı psikoterapist Julia Samuel uyarıyor: Hafif sıkıntı gibi normal duygular için kaygı bozukluğu gibi tıbbi terimler kullanmak, gençleri istemedikleri şeye — gerçekten bir bozukluk geliştirmeye — itebilen bir davranış ve duygu örüntüsü yaratabiliyor: ‘Bilgisizlik ve bu terimlerin aşırı kullanımı gençlere zarar verebilir.’
Peki ebeveyn ne yapmalı? Samuel’e göre ‘köprüyü kurmanın en büyük aracı dinlemek’; ardından gencin söylediğini sıradan duygusal bir dille geri yansıtmak gerekiyor. Garfinkle-Crowell de benzer bir teknik öneriyor: Terapi teriminin yerine geçebilecek kelimeleri düşünün — ‘Bu gerçekten yalnızlatıcı olabilir senin için, doğru mu?’ gibi. Doğrudan soru sormak yerine benzer bir kendi deneyiminizi anlatmak, parmakla göstermeyi önleyebiliyor. Salvatoriello da gerilediğinde sonuç aldığını söylüyor: ‘Üstüne gitmediğimde sonra kendileri geliyor: İspanyolca sınavından 95 aldım diye. Bir şeyi üç gün üst üste sorman gerekmiyor.’ Carla ise oğullarıyla yakın olduğunu ve tam da bu yüzden ona bir arkadaş gibi bu terimlerle konuşabildiklerini düşünüyor.