Cenevre'deki BM Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi toplantısında yapay zekâ destekli otonom silahları denetleyecek bağlayıcı antlaşma için pazarlık yetkisi anlaşamazken Rusya'nın itirazları müzakereleri çökertti. 100'den fazla ülkenin desteğine rağmen kabul edilen metin yasal yükümlülük taşımayabilir.
Cenevre’de Birleşmiş Milletler çatısı altında yürütülen ve yapay zekâ destekli otonom silahların kullanımını denetleyecek bağlayıcı bir uluslararası antlaşma için pazarlık yetkisi oluşturma çabası, Rusya’nın itirazlarını aşamayan gece boyu süren görüşmelerin ardından sabaha karşı saat 05.00 sularında çöktü.
Birleşmiş Milletler Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi (CCW) toplantısında katılımcı ülkelerin ezici çoğunluğu, hukuken bağlayıcı bir antlaşmaya giden bir pazarlık yetkisi üzerinde anlaşmayı talep ederken, konsensüs zorunluluğu konferansı çok daha zayıf bir seçeneği benimsemek zorunda bıraktı. Kabul edilen yetki metni, ülkelerden yasal yükümlülük taşımayabilecek bir belgeyi “konsensüsle hazırlamalarını” istiyor.
Rusya’nın engelleme ve oyalama taktikleriyle itirazlara öncülük ettiği bildirildi; ancak yapay zekâ savaşçılığına yatırım yapmış diğer askeri güçler de, robotik dronlar ve diğer otonom silahlardan sivilleri koruyacak bağlayıcı bir protokole bağlılanmaya istekliydi. Bazı ülkeler, mevcut uluslararası insancıl hukukun yeterli olduğunu savundu. 100’den fazla ülke ise bu silahların bütünüyle yeni sorunlar ortaya çıkardığı gerekçesiyle yeni bir yasa baskısı yürüttü; Avrupa ve NATO üyeleri ile Ukrayna, Çin ve İran da desteğini ya da uzlaşma istekliliğini dile getirdi.
ABD heyeti, otonom silahlarda insan kontrolü ihtiyacının bu hafta Delhi’deki APEC zirvesinde Devlet Başkanı Xi Jinping ve Donald Trump arasındaki görüşmelerde ele alındığını, ancak Washington’ın bağlayıcı bir antlaşmaya yanaşmadığını belirtti. Güney Kore, Japonya, Türkiye, Birleşik Krallık, Fransa ve Almanya da yapay zekâ destekli silahlar geliştiren savunma teknolojisi güçleri arasında yeni bir yasaya bağlanmaya direnip bağlayıcı olmayan bir anlaşmayı savundu.
CCW, 128 tarafın oybirliğiyle karar almasını gerektiren bir BM forumu. Bu yüksek eşik, konvansiyonun son 30 yılda silahları düzenleyen hiçbir yeni yasa çıkaramamasına yol açtı ve kimi ülkeler 2008 misket bombası yasağı örneğinde olduğu gibi antlaşmaları başka yollardan geçirme arayışına girdi.
Future of Life Institute başkanı Max Tegmark, dünya liderlerinin bu haftaki fırsatı kaçırdığını söyledi: “Katil robotlar çoktan burada. Buna rağmen devletler, bu konuyu 14. yılıdır sadece konuşmakla yetinmeyi kabul etti.”
Görüşmelerin içindeki diplomatlar, ABD heyetinin bir konsensüs bildirisine giden bir yol ararken Rusya’nın bilinçli olarak filibusto yaptığını ve iyi niyetle çalışmadığını aktardı. Konferansın son gününde, üye olmayan bazı ülkelerin müzakerelerden dışlanması salonda nadir görülen bir protestoya yol açtı; Mısır delegasyonu konferans başkanına bağırdı.
İsrail ve ABD, Gazze ve İran’da on binlerce saldırı yürütmek için yapay zekâ destekli hedefleme sistemleri kullandı ve bu saldırılar kitlesel kayıplarla sonuçlandı. Pentagon savaşın ilk gününde İran’da 1.000’den fazla hedefi vurdu; soruşturmacı medya kuruluşlarının haberlerine göre ABD ordusu, saatte 1.000 yapay zekâ destekli hedefleme kararına ulaşmayı hedefliyor.
Eleştirmenlere göre sonuç kaçırılmış bir fırsat: Devletler otonom silahların tehlikeleri ve düzenlenme ihtiyacını 13 yıldır tartışıyor ve antlaşmanın büyük maddi bölümleri üzerinde zaten uzlaşılmış durumda. Bir Avrupalı diplomat, “Bu silahları gerçekten düzenleme siyasi iradesi yoktu. Aciliyet ve ihtiyaçla ölçülebilir bir irade yok” dedi.
Human Rights Watch kıdemli silah danışmanı Bonnie Docherty, daha önce misket bombası ve nükleer silah yasaklarında doğrudan görev almış bir isim olarak, otonom silahların bağlayıcı hukuk gerektirdiğini vurguladı. Docherty, antlaşmaların 15 ay içinde müzakere edilebildiğini hatırlatarak ABD’nin bir yetki metnini çözmek için öne sürdüğü beş yıllık süreyi reddetti. Avusturya, Belçika, Brezilya, İrlanda, Meksika, Yeni Zelanda ve Panama’dan oluşan yedi ülke öbeği, bir yıl içinde bağlayıcı antlaşmanın müzakere edilmesi çağrısına öncülük etmişti.
Brezilya delegesi Çarşamba günü kürsüden şunları söyledi: “Burada tartışılan geleceğin silahları değil; bunlar çoktan kullanımda ve geliştirilmeye devam ediyor. Bu ölümcül otonom silah sistemlerini düzenleyecek norm ve kuralları geliştirmede geç kaldık.”