Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan 16 maddelik Mekke Ortak Savunma Anlaşması, TBMM Dışişleri Komisyonu’nda oy çokluğuyla kabul edildi. Komisyonu AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay yönetti; Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü de milletvekillerinin sorularını yanıtladı. Teklifin yasalaşması için şimdi TBMM Genel Kurulu’nda da kabul edilmesi gerekiyor; teklifin Kasım ayının ilk haftasında Genel Kurul gündemine gelmesi bekleniyor.
Oktay, komisyon toplantısının açılışında dünyada teknolojik ve jeopolitik dönüşümlerin hızlandığı bir dönemde İran ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimlerin yalnızca bölgesel güvenliği değil küresel barışı da tehdit ettiğini söyledi. Türkiye’nin Yemen’in egemenliğini ve toprak bütünlüğünü desteklediğini aktaran Oktay, anlaşmayı “coğrafyamızda caydırıcılığı artırarak barışı tahkim etme kararlılığımızın somut adımı” olarak niteledi ve bölgesel sorunlara bölgenin içindeinden çözüm üretilmesi gerektiğini vurguladı.
Gümrükçü ise anlaşmayı üç ülke arasındaki köklü tarihsel ilişkilerin uzantısı olarak tanımladı. Tamamen savunma odaklı olan anlaşmanın “herhangi bir ülkeyi hedef almadığını” ve uluslararası hukuka saygı gösteren tüm bölge ülkelerinin katılımına açık olduğunu belirten Gümrükçü, kolektif savunma anlayışına dayalı bölgesel güvenlik mimarisinin ilk adımının atıldığını söyledi.
Anlaşmanın en kritik hükmü, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması ve BM Şartı’nın 51’inci maddesi kapsamında saldırıya uğrayan tarafa askeri araç ve kabiliyetler de dâhil derhal karşılıklı yardım sağlanması. Ortak savunma ilkesi nedeniyle kamuoyunda “Müslüman NATO’su” olarak da anılan anlaşma; ortak eğitim ve tatbikatlar, lojistik destek, savunma sanayiinde ortak üretim ve güvenli istihbarat paylaşımı hükümleri içeriyor.
Anlaşmaya göre Dışişleri, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan bir “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” kurulacak; sekreterya Suudi Arabistan’da yer alacak ve ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak. Süresiz yürürlükte kalacak anlaşmadan taraflar, yürürlüğün başlamasından 10 yıl sonra 3 ay önceden yazılı bildirimle çekilebilecek.
Komisyondaki oylamada teklif, düzenlemeye destek veren AK Parti, CHP ve MHP oylarıyla geçti. Yeni Parti, İYİ Parti ve DEM Parti’nin komisyon sürecindeki karşı tutumu, Genel Kurul görüşmelerinde de anlaşmanın en belirgin tartışma ekseni olmayı sürdürüyor.