ABD, Avustralya, Hindistan ve Japonya dışişleri bakanları Atlanta'daki Quad görüşmesinde, Hint-Pasifik genelinde 'güvenilir' yapay zekâ erişimini desteklemek için 85 milyon doları aşan teknik ve mali yardım ayırdıklarını açıkladı. Dörtlü ayrıca gelişmiş yarı iletkenler ve yapay zekâ donanımı tedarik zincirindeki boğum noktalarını aksamalar yaşanmadan tespit edecek yeni bir çaba başlatacak; ABD, Hindistan ve ASEAN'da kritik mineral geri dönüşümü için 10 milyon dolar taahhüt etti.
Quad bloku, yapay zekâ yarışına kurumsal bir yanıt verdi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Avustralya’dan Penny Wong, Hindistan’dan S. Jaishankar ve Japonya’dan Toshimitsu Motegi, Cumartesi günü Atlanta’da G20 Dışişleri Bakanları toplantısı marjında bir araya geldi. Ortak bildiriye göre dörtlü, Hint-Pasifik genelinde ‘güvenilir’ yapay zekâ erişimini desteklemek amacıyla 85 milyon doları aşan teknik ve mali yardım sağlama niyetini açıkladı; bu destek Quad yapay zekâ hızlandırıcısı (Quad SI Accelerator) girişimleri üzerinden kanalize edilecek.
Bildirinin teknoloji çekirdeği tedarik zincirine işaret ediyor: Dört ülke, gelişmiş ve son teknoloji yarı iletkenler ile yapay zekâ donanımı için ‘güvenli, dayanıklı ve güvenilir’ tedarik zincirleri inşa etme ihtiyacını vurguladı ve aksamalar meydana gelmeden önce yarı iletken ve yapay zekâ tedarik zincirindeki boğum noktalarını tespit etmek üzere yeni bir çalışma başlatacaklarını duyurdu. Kritik mineraller ayağında ise ABD, Hindistan ve ASEAN ülkelerinde elektronik atıktan kritik mineral geri kazanımı altyapısı için 10 milyon dolar taahhüt etti; mayısta ilan edilen Quad Kritik Mineraller Girişimi çerçevesinde geri dönüşüm değer zincirleri kurulması hedefleniyor. Bildiride Pax Silica girişimi de ekonomik büyümenin geleceği için öne çıkarıldı.
Metnin dilini ilginç kılan bir ayrıntı terminolojide: Ortak metin yapay zekâ için ABD’nin yeni resmî terimi olan ‘Süper Zekâ’ (Super Intelligence, SI) kavramını kullanıyor ve dipnotta bu terimin Avustralya, Hindistan ve Japonya’da ‘yapay zekâ’ anlamına geldiği belirtiliyor. İletişim teknolojileri bölümünde ise dörtlü, 5G, 6G, açık radyo erişim ağı (Open RAN) ve yapay zekâ tabanlı RAN çözümlerinde ‘güvenilir’ teknolojilere öncelik verecek ülkeleri belirleme taahhüdünü yineliyor; siber güvenlik iş birliği de kapsamda.
Bildirinin siyasi zemini de teknolojiyle iç içe: Bakanlar, keyfî ihracat kısıtlamaları ve kritik sektörlerdeki tedarik zincirlerini bozan piyasa dışı uygulamalar biçimindeki ‘ekonomik zorbalık’ konusunda ‘ciddi endişe’ dile getirdi — metinde Çin adı geçmese de zemin açık; Japonya’nın Pekin’in kritik mineral ihracat kısıtlamalarına sert tepkisi ve ABD’nin nadir toprak elementlerinde Çin hakimiyetinden endişelenen ülkeleri birleştirme çabası, toplantının arka planını oluşturuyordu. Rubio, Quad’ın ‘Çin karşıtı veya kimse karşıtı bir koalisyon’ olmadığını, ancak endişelerin ‘tekrar tekrar tek bir ülkeden gelen davranış ve faaliyetlere’ ilişkin olduğunu söyledi.
Pazar gecesi açıklanan paket, yapay zekâ altyapısının jeopolitik bir rekabet alanına dönüştüğü haftanın özeti sayılabilir: Güvenilir donanım tedariki, kritik mineral geri dönüşümü ve ‘güvenilir’ model erişimi artık bir güvenlik ittifakının resmî gündem maddeleri. 85 milyon dolarlık rakam, blokun teknoloji harcamalarında ölçek olarak küçük görünse de, tedarik zinciri boğum noktalarının aksama öncesi haritalanması yaklaşımı, önleyici ekonomik güvenlik doktrininin ilk somut adımlarından biri olarak okunuyor.