Beyaz Saray, üç liderin gelecek hafta Shenzhen APEC zirvesi kenarında tarihi bir üçlü görüşme yapacağını duyurdu. Gündemde nükleer silah azaltımı var; İran konuşulabilecek, Ukrayna gündemde yok.
Amerika Birleşik Devletleri, Rusya ve Çin liderleri gelecek hafta Çin’de üçlü bir görüşme planlıyor; Beyaz Saray, Donald Trump, Vladimir Putin ve Xi Jinping’in Shenzhen’deki zirve kenarında buluşacağını resmen açıkladı.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales gazetecilere, tarihi buluşmanın Trump’ın güneydeki Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine katılımı sırasında gerçekleşeceğini söyledi. Wales, “Başkan, diğer konuların yanı sıra dünyada nükleer silahların azaltılmasını da görüşeceğini açıkça belirtti; Başkan Trump bunların yayılmasının çok tehlikeli olduğuna inanıyor” dedi.
Dünyanın en büyük nükleer güçlerinin bu görüşmesinde İran’ın da gündeme gelebileceği, ancak Ukrayna’nın ele alınmayacağı bildirildi. Moskova ve Pekin henüz yorum yapmadı. Haber ajansları AP ve Reuters’ın aktardığına göre üst düzey bir Amerikalı yetkili, görüşmelerin ardından bir anlaşma beklenmediğini belirtti.
Trump, 21 üye devletin katıldığı iki günlük zirve için çarşamba günü geç saatlerde Shenzhen’e varacak ve perşembe günü Xi ile 2025’te göreve dönmesinden bu yana dördüncü kez ikili görüşecek. Wales, “Başkan Trump Çin ziyaretini Amerika Birleşik Devletleri başkanı, Çin Halk Cumhuriyeti başkanı ve Rusya Federasyonu başkanı arasındaki üçlü bir görüşmeyle tamamlayacak” ifadesini kullandı. Trump’ın salı günü Filipinler’deki ASEAN zirvesine de katılması bekleniyor.
ABD ile Rusya arasındaki nükleer silah kontrol anlaşması şubat ayında sona erdi; bu durumla dünyanın en büyük nükleer cephanelikleri büyük koruma mevzuatı olmaksızın kaldı ve Soğuk Savaş’ın çözülmesine yardımcı olan silah kontrolü işbirliği fiilen bitti. Birleşmiş Milletler iki tarafa yeni bir çerçevenin gecikmeden kabul edilmesi çağrısı yapmıştı. Trump ise bu anlaşmayı, cephaneliğini büyüten Çin’i de kapsayan daha iyi bir mutabakatla değiştirebileceğini söylemişti.
Xi, bu yılın başlarında Putin ve Trump’ı birkaç gün arayla Pekin’de ağırlamış, ABD başkanı da eylülde Çinli mevkidaşını Washington’da karşılamıştı. Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya tam ölçekli saldırı başlatması ve Batı yaptırımlarıyla yalnızlaşmasının ardından Pekin, Moskova’nın kritik bir ticaret ortağı hâline geldi.
Öte yandan geçen ay Rus dizel ithalatına ilişkin tartışmalı ABD anlaşması ve Moskova’nın petrol ve gazının en büyük alıcılarını — Çin dahil — hedef alan yaptırımların askıya alınması, Trump yönetiminin Kremlin’e yumuşamasına dair Avrupa’daki endişeleri artırmıştı. Trump ve Xi bu yıl Pekin ve Washington zirvelerinde daha sıcak ilişkiler görüntüsü vermeye çalışsa da ticaret, yapay zekâ yarışı ve Tayvan gibi temel konularda kayda değer bir ilerleme görünmedi. İran savaşı da bir sürtüşme noktası: Pekin, Tahran petrolünün en büyük alıcısı ve en büyük ticaret ortağı.
Çin devlet medyası cuma günü Dışişleri Bakanlığı sözcüsüne dayanarak Xi’nin APEC kenarında ‘ikili’ görüşmelere katılacağını bildirdi ancak üçlü buluşmaya yer vermedi. Rusya’da ise Tass ajansı, Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov’un zirvede bu tür görüşmelere ‘hazırlığı teyit eden sinyaller’ bulunduğunu söylediğini bu ayın başında aktarmıştı.