Portekiz'e bağlı Azorlar'ın Corvo adasında her ekimin son beş gecesinde sokak lambaları saat 21.00'den 04.00'e kadar kapatılıyor: Yuvadan denize ilk uçuşunda ışıklardan sersemleyen Cory yelkovanı yavruları, gönüllülerce karton kutularla denize geri taşınıyor. 2015'ten bu yana kurtarılan yavru sayısı 30 bini geçti.
Her sonbahar, ekimin son beş gecesinde Portekiz’e bağlı Azorlar takımadasındaki Corvo adasında bir elektrik kesintisi yaşanıyor — ama bu kaza değil. Adanın 400’den fazla sakini, dünyanın en savunmasız deniz kuşlarından bazılarını korumak için sokak aydınlatmasını tamamen kapatıyor: Gece 21.00’den sabah 04.00’e kadar süren karartma, genç deniz kuşlarının yuvadan denize açıldığı kritik döneme denk geliyor.
Bu mevsimde Cory yelkovanları gibi türler yuvayı bırakıp denize yöneliyor; yırtıcılardan kaçmak için bunu gece yapıyorlar. Ancak şehir ışıkları kuşları kör edebiliyor ve yönlerini şaşıran yavrular karaya çakılıyor — bu sorun yalnız Azorlar’da değil, Madeira ve Kanarya Adaları’nda da yaşanıyor. Azorlar bu tür için kritik bir yaşam alanı: Dünyadaki üreyen popülasyonun yüzde 65-75’i bu takımadalada.
2019’dan bu yana Portekiz Kuş Araştırma Derneği (SPEA), Corvo Belediyesi ile iş birliği yapıyor; aslında belediye 2017’den beri ‘SOS Cory Yelkovanı’ kampanyasının en kritik dönemlerinde sokak aydınlatmasını kapatıyor. Her yıl onlarca gönüllü, kaybolan kuşları karton kutularla bile denize geri taşıyor. Derneğe göre yerleşikler ve yetkililer, ışık kirliliğinin kuşlar üzerindeki etkisini ve türleri korumak için enerji verimliliği politikasının önemini giderek daha iyi anlıyor.
Karartma, Corvo’da 207 kişiyle yapılan ankette oybirliğiyle destek buldu ve iki Avrupa projesinin parçası: Deniz kuşları üzerindeki ışık kirliliği etkisini azaltmayı hedefleyen Interreg LuMinAves ile yapay aydınlatmanın sürdürülebilir kullanımına odaklanan Interreg EElabs. SPEA, bölgedeki diğer kent ve adaların da kritik zamanlarda ışıkları kapatan Corvo’yu örnek almasını umuyor.
Sonuçlar çarpıcı: İngiliz The Guardian gazetesinin aktardığına göre kampanya sayesinde 2015’ten bu yana Azorlar’da 30 binden fazla Cory yelkovanı yavrusu kurtarıldı — yalnızca Corvo’da yaklaşık 6 bini. SPEA-BirdLife’un desteklediği diğer kurtarma kampanyaları 5 Kasım’a kadar sürecek ve kıyıya düşen deniz kuşlarını kurtarmak için gönüllüler seferber olmayı sürdürecek.
Geçen perşembe de Madeira Adası’nda bir karartma düzenlendi: Amaç hem daha fazla yelkovan yavrusunun güvenle denize ulaşmasını sağlamak hem de Madeira ve Porto Santo’da halka, işletmelere ve kurumlara, genç deniz kuşları için gereksiz dış aydınlatmadan vazgeçme bilinci aşılamak. Corvo örneği, küçük bir topluluğun basit bir kararla ne kadar büyük bir ekolojik sonuç üretebileceğinin de kanıtı.