Antigua ve Barbuda'da açılan 28. Commonwealth Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nde Kral III. Charles, transatlantik köle ticaretini 'tarihin utanç verici bölümü' olarak niteleyip 'yüreğim dehşetle, ruhum en derin kişisel kederle dolar' dedi; ancak uzun süre beklenen konuşmada resmî bir özür ya da tazminat sözü gelmedi. Kral, 'Kötülüğün son sözü söylemek zorunda olmadığını', köle ticaretinin sona erdirilmesinde Kraliyet Donanması'nın öncü rol oynadığını hatırlattı. Zirve öncesi Karayip ülkeleri özür ve tazminat çağrılarını yenilemiş, İngiltere ise Başbakan Burnham aracılığıyla 'yapılandırılmış diyalog' ve borç hafifletme hattını öne çıkarmıştı.
Antigua ve Barbuda’nın başkenti St John’s’taki Ulusal Sahne Sanatları Merkezi’nde 56 üyeli Commonwealth Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin (CHOGM) açılışında Britanya Kralı III. Charles, köleliğin mirasına ayrılmış uzun süre beklenen konuşmasını yaptı. Delegelerin kralın köleliği ‘tereddütsüz dürüstlük’ ve ‘samimi kederle’ ele alacağı yönünde bilgilendirildiği konuşmada Charles, transatlantik köle ticaretini ‘tarihin utanç verici bölümü’ olarak niteledi: ‘Daha önce de söylediğim gibi, tarihin o utanç verici bölümü yüreğimi dehşetle, ruhumu en derin kişisel kederle dolduruyor.’
Kral, tarihin ‘bize atalarımızdan, tanıyamayacağımız atalarımızdan karmaşık bir bileşim içinde miras kaldığını’ söyledi: ‘Elbette içimizden hiçbirimiz, bizi sayısız yolda şekillendiren tarihimiz olmasaydı bugün burada olamazdı. Tarihi seçemeyiz ya da değiştiremeyiz… Geçmişte yaşayanların eylemlerini değiştiremeyiz; ancak geçmişten öğrenebiliriz. Transatlantik köle ticareti hâlâ bu adaların ve Commonwealth’imizin diğer üyelerinin üzerinde bir gölge bırakıyor.’
Ancak konuşmada Karayipli liderlerin beklediği kelime gelmedi: Ne resmî bir özür ne de tazminat çağrısı. Kral bunun yerine ileriye dönük bir çerçeve kurdu: ‘Tarih bize kötülüğün son sözü söylemek zorunda olmadığını, karakter ve cesaretin en canice haksızlığı bile yenibileceğini öğretir — uluslararası köle ticaretinin sona erdirilme kararlılığında olduğu gibi; bu süreçte Kraliyet Donanması öyle öncü bir rol oynadı.’ Charles, kölelik konusunda ne kadar okuduğunu, dinlediğini ve öğrendiğini düşündükçe ‘geçmişin yanlışlarını adreslemenin yolları’ bulmak için kararlılığının arttığını söyledi ve ülkeleri ‘modern ortaklıklar’ kurmaya çağırdı.
Zirvenin önü tazminat tartışmasıyla gerilmişti: Bahamalar, Barbados ve Jamaika dahil Karayip ülkeleri, Britanya’nın köle ticaretindeki rolü için özür ve tazminatın zirve gündemine alınmasını istiyordu. Ne kral ne de İngiltere bugüne dek böyle bir özür sunmuş ya da tazminat önermiş değil; Başbakan Andy Burnham da zirvede iklim değişikliği, eğitim ve sağlık desteği gibi ‘çağdaş ihtiyaçlar’ üzerinden Commonwealth’i kullanma mesajını öne çıkardı ve borç geri ödeme yüklerini hafifletmeye yönelik bir girişim hedeflediğini yazmıştı. Kral, bölge turunda Bahamalar, Guyana (köle ayaklanması alanı) ve Antigua-Barbuda’yı ziyaret etmişti.
Kraliyet ailesi açısından sembolik bir denge de göze çarpıyor: Saray, kralın Commonwealth başkanı olarak rolünün ‘politika üretmek değil, ilham vermek ve bir araya getirmek’ olduğunu yineleyerek özür kararını hükümetin alanına bıraktı; kralın konuşması ise hükümet konumunu yansıtıyor. Zirve boyunca ticaret, iklim ve bölgesel güvenlik başlıklarının yanı sıra köleliğin mirası ve tazminat formülü masada kalacak; liderlerin kapanış bildirgesinde hangi dilin yer alacağı, İngiltere’nin ‘yapılandırılmış diyalog’ hattının içeriği kadar merak ediliyor.