Yunanistan'ın Girit ile Güney Kıbrıs arasında deniz altı elektrik bağlantısı kurmayı öngören Great Sea Interconnector (GSI) projesi kapsamında Fransız bayraklı Abeille Marengo araştırma gemisi için 6 Kasım-6 Mart tarihlerini kapsayan NAVTEX yayımlamasının ardından Türkiye karşı hamlesini yaptı: Antalya NAVTEX istasyonundan yayımlanan mesajla araştırma sahasının bir bölümünün Türkiye'nin 18 Mart 2020'de BM'ye bildirdiği kıta sahanlığı sınırları içinde kaldığı bildirildi, Yunanistan ve GKRY'nin duyuruları 'yetkisiz' sayılarak iptal edildi. Dışişleri Bakanlığı da 214 no'lu açıklamayla geminin 'izinsiz ve gayrihukuki' faaliyet niyetini kınadı. Kathimerini'ye dayanan bilgilere göre Fransa, krizin diplomatik yoldan çözülmesi için Ankara Büyükelçisi aracılığıyla Dışişleri Bakan Yardımcısı Bozay ile temasa geçerek resmi ve yazılı bildirim sürecini gündemine aldı.
Doğu Akdeniz’de gerilim yeniden yükseliyor: Yunanistan, Girit ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında deniz altından elektrik bağlantısı kurulmasını öngören Great Sea Interconnector (GSI) projesi kapsamında deniz araştırmalarının yeniden başlatılması için NAVTEX yayımladı. Çalışmalara Fransız bayraklı Abeille Marengo araştırma gemisinin katılması planlanıyor; İraklio Limanı’nda bekleyen geminin 6 Kasım 2026’dan 6 Mart 2027’ye kadar süreceği duyurulan güzergahta deniz tabanı araştırması yapması bekleniyor. Araştırma sahasının önemli bölümü Kasos Adası’nın doğusunda yoğunlaşıyor.
Ankara’nın yanıtı gecikmedi: Antalya NAVTEX istasyonunca yayımlanan 1105 no’lu mesajla Türkiye, duyurulan sahanın bir bölümünün, 18 Mart 2020’de Birleşmiş Milletler’e bildirilen kıta sahanlığı sınırları içinde kaldığını ve bu alandaki çalışmalara muvafakat verilmediğini resmen bildirdi; Yunanistan ve GKRY tarafından yayımlanan seyir ikaz duyuruları ise ‘yetkisiz’ bulunarak ülkemizce iptal edildi. Karşı-NAVTEX, Atina’nın duyurusunun geçerli olduğu sürenin tamamını — dört aylık çalışma boyunca — kapsayacak şekilde 6 Mart’a kadar yürürlükte kalıyor.
Dışişleri Bakanlığı konuya 214 no’lu yazılı açıklamayla da girdi: Bakanlık, Fransız bayraklı geminin kıta sahanlığı dahilinde ‘izinsiz kablo döşenmesine matuf gayrihukuki bir deniz bilimsel araştırma faaliyeti’ gerçekleştirme niyetinde olduğunu, muvafakat sürecinin henüz tamamlanmadığını ve ‘uluslararası hukuktan kaynaklanan egemenlik haklarımızı koruma konusundaki kararlılığımızın tam’ olduğunu duyurdu; aynı zamanda bölgede iş birliği, diyalog ve eş güdümü esas alan yaklaşımın sürdüğü vurgulandı.
Diplomatik kanalda yeni bir hareketlilik de var: Hürriyet’in Yunanistan’ın Kathimerini gazetesine dayandırdığı habere göre Fransa, araştırma faaliyetinden önce Türkiye’ye resmi ve yazılı bildirim yapılması için süreci gündemine aldı. Fransa’nın Ankara Büyükelçisi Isabelle Dumont’un Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay ile görüştüğü, Ankara’nın çalışmaların kapsamı ve koordinatlarının önceden iletilmesini istediği aktarıldı — Paris’in bu adımı Atina’da tartışma yarattı.
Tablo, 2024’ün ‘Kasos krizinin’ ikizini andırıyor: Temmuz 2024’te İtalyan Ievoli Relume gemisi aynı bölgede Nexans için kablo araştırması yapmak istemiş, Ankara bölgeye savaş gemileri ve insansız hava araçları gönderince gemi geri adım atmıştı. Bu kez de Türk Donanması’nın gemileriyle bölgeye varlık göstermesi ve sürecin kilitlenmesi ihtimali Yunan analizlerinde açıkça tartışılıyor; Atina ise adaların deniz yetki alanları üzerinde tam hakka sahip olduğunu savunarak çalışmanın Yunan ruhsatına dayandığını vurguluyor.
GSI projesinin kendisi de büyük ölçekli: Girit-Güney Kıbrıs hattını kapsayan bağlantı, daha geniş bir Doğu Akdeniz elektrik ağı vizyonunun parçası olarak sunuluyor; kablo döşemesini üstlenen Fransız Nexans şirketi, Yunan Dışişleri’nin himayesindeki bakanlararası komiteden Kasos doğusundaki araştırmalar için ruhsat aldı. Türkiye ise 1 Ekim’de Milli Savunma Bakanlığı ağzından yaptığı açıklamada kıta sahanlığında izinsiz hiçbir faaliyete izin verilmeyeceğini duyurmuştu.
Önümüzdeki günlerin kritik sorusu şu: Abeille Marengo çalışmaya muhalefetle mi başlayacak, yoksa Fransa’nın açtığı bildirim hattı diplomatik bir çözüm formülü mü üretecek? 2024 krizi geminin geri çekilmesiyle kapanmıştı; bu kez karşı-NAVTEX’in dört ayı kapsaması, Ankara’nın sürecin tamamına itirazını kalıcı kayda geçirme niyetini gösteriyor.