Minas Gerais'teki Santuário do Caraça koruma alanında endemik türler, yeleli kurtlar ve etçil Drosera; madenciliğin gölgesinde ekoturizm eyalete umut oluyor. Gezi dosyası quilombo köyünde köleliğin izlerini de sürüyor.
Bambu ormanından çıkıp yüksek rakımlı çayırına girdiğimizde rehberimiz Marcelo hızlanıyor. Sabah bulutlarının arasından karanlık zirveler yükseliyor; çimenler ve çiçekli mimoza çalıları sisten damlıyor. İki yıl önce bu alan yıkıcı bir yangın geçirmiş. Biolog Marcelo Vasconcelos o zamandan beri ilk kez geri dönüyor: ‘Burada son derece nadir endemik türler var. Hayatta kalmışlardır umarım.’ Muz biçimli sarı-kırmızı bir çiçeğe yönelen bir kolibri vızlayarak geçiyor: ‘Planalto hermit,’ diyor Marcelo, ‘gaga çiçeğe tam oturuyor.’
Guardian’ın gezi dosyasının konuğu, Brezilya’nın Minas Gerais eyaletindeki 40 milden geniş Santuário do Caraça koruma alanı. Kara madenciliğiyle bilinen, Fransa ve İsviçre’nin toplamından büyük eyalet; Rio de Janeiro ve São Paulo’ya komşu, fauna ve florası zengin. Dağlarında bilime henüz tanımlanmamış binlerce endemik tür yaşıyor — turizm, madenciliğe alternatif ekonomik çıkışlardan biri olarak bu ekosistemlere değer ve gelecek kazandırıyor.
Pico da Canjerana yamacında Marcelo zafer çığlığı atıp dizlerinin üstüne çöküyor: ‘Burası! Drosera graminifolia, çok nadir bir bitki.’ Yapışkan kırmızı dokunaçlarla kaplı yeşil dikenlerin minik ormanında iki sivrisinek yavaşça sindiriliyor — Drosera etçil. Marcelo yaşamını bu dağlarda geçirmiş, birkaç yeni tür keşfetmiş: ‘Adımı taşıyan bir hamam böceğim bile var,’ diye gülüyor. Gün, biyolojik çeşitlilik şöleniyle açılıyor. Koruma alanının kalbindeki taş yapı eski papaz okulu; asıl çekim noktası ise akşam yemi için şapel kapısına gelen gizemli yeleli kurtlar: Likenden taş korkuluğun dibinde, dokunma mesafesinde beliriveren bir yeleli kafa, yaban yaşamı deneyimlenebilecek en güzel anlardan biri.
Yolculuğun arka planında madenciliğin gölgesi var: Kırmızı toza bulanmış madenci kamyonlarıyla dolu yollardan geçerken 2015’te çöken barajın vadisi görülüyor — 19 kişinin öldüğü, 44 milyon metreküp zehirli atığın nehir sistemine yayıldığı felaket. Aynı şirket Vale’in ikinci barajı dört yıl sonra Brumadinho’da çökmüş, bu kez 272 kişi ölmüş; kimse yargılanmamış. Buna karşılık dosya, madenciliğin boyunduruğunu kırmaya çalışan girişimleri de geziyor: Ünlü sanat merkezi ve botanik bahçesi Inhotim, bir arı sığınağı ve iddialı bir agro-ormancı işletmesi. Brumadinho’da sekiz kişiye kadar tadım menüsü sunan küçük Alquimista Bistrô Secreto’da eyalet mutfağı bir şölene dönüşüyor.
Dosyanın en dokunaklı durağı güneydeki bir quilombo — kaçak kölelerin kurduğu, özgün Afro-Brezilya kültürünü harmanlayan köy. Fabi’nin lokantasında ulusal yemek feijoada (fasulye-domuz güveci) yedikten sonra ‘çiftliğe’ davet ediliyoruz: Atalarının kaçtığı tarihi fazenda. Taş merdivenin indiği avluda ‘köleler cezalandırılırdı’ diyor Fabi; 99 yaşındaki amcası artık gelemiyor: ‘Çocukken köle dedelerinden korkunç öyküler duydu. Şimdi gelse çığlıklar duyuyor.’ Evin altındaki karanlık mahzende yarasa kanatları çırpılıyor; yerdeki eski kalas, Fabi’ye göre eskiden dayak direğiydi. Alzheimer olan teyze Maureena ise hep gülümsüyor ve sessizce Ave Maria mırıldanarak uzaklaşıyor. Köleliğin kaldırılması da acıyı bitirmemiş: Parasız ve topraksız kalanlar şehirlere inip favelaları doldurmuş.
Gezi, Latin Amerika uzmanı Sumak Travel ve Brezilya uzmanı Viare Travel işbirliğiyle kolaylaştırıldı; Viare’ın Minas Gerais için beş gecelik özel turları 1.050 sterlinden başlıyor (havaalanı transferleri, Caraça’da kuş gözlemi, Ouro Preto şehir turu, quilombo turu, Inhotim ve bazı yemekler dahil). TAP Air Portugal, Londra ve Manchester’dan Lizbon üzerinden Belo Horizonte’ye 1.082 sterlin gidiş-dönüş uçuyor. Eyaletin simge sömürge dönemi şehri Ouro Preto, dünyanın ilk altına hücumu sırasında doğmuş; baş yapıtlarını köle bir hizmetkarın oğlu heykeltıraş Aleijadinho’nun oymuş, kilise tavanında Afrikalı ve melez yüzler, köleliğin damgasını vurduğu karma bir toplumun aynası.