Ankara, Girit-Kıbrıs elektrik kablosu (GSI) için araştırma yapacak Fransız gemisine ilişkin NAVTEX'i yayımladı; gemi çalışmalara başladı. Atina bildirimin geçersiz olduğunu savunuyor; Ankara onay şartı, Paris-Atina genel-bilgilendirme formülü aradı.
Türkiye, Yunanistan ve Fransa’yı aylardır meşgul eden Doğu Akdeniz geriliminde yeni bir sayfa açıldı: Girit’ten Kıbrıs’a denizaltı elektrik kablosu döşenecek bölgede araştırma yapacak Fransız gemisi için Ankara 10 Kasım gecesi deniz haberleşme sistemi NAVTEX’i yayımladı. Böylece üç ülke arasındaki müzakere sürecinde ilk somut adım atılmış oldu; Fransa bandıralı gemi Girit’ten hareket ederek sahadaki çalışmalara başladı.
Ankara’nın bildirimine rağmen Atina, yayınlanan NAVTEX’in geçersiz olduğunu ve araştırma sahasının kendi yetki alanlarında kaldığını savunarak itiraz etti. Paris’in Ankara’dan yetki mi istediği, yoksa yalnızca bilgilendirme mi yaptığı ise netleşmedi. Gemiyi işleten taraf için kritik olan bu ayrım, üç başkent arasında yürütülen ve basına yansıyan uzun görüşmelerin odağındaydı: Türk tarafı sahadaki faaliyet için açık bir onay şartı üzerinde dururken, Fransız ve Yunanlı yetkililer tüm kıyıdaş devletleri kapsayan genel bir bilgi notuyla süreci tamamlamaya çalıştı.
Ankara ile Atina’yı karşı karşıya getiren proje, Girit ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasında deniz tabanına elektrik bağlantısı kurmayı öngören Great Sea Interconnector (GSI). Projenin yüzde 66’lık payının ağustos ayında Fransız yatırım fonu Meridiam tarafından satın alınması, Paris’i de uyuşmazlığın doğrudan tarafı hâline getirdi.
Uyuşmazlığın kaynağı, iki komşunun Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarını bir türlü uzlaştıramaması ve ilan ettikleri kıta sahanlıkları ile münhasır ekonomik bölgelerin çakışması. Ankara, Libya ile 2019’da imzalanan ve bu yıl Libya Temsilciler Meclisi’nce de onaylanan deniz yetkilendirme anlaşmasına dayanarak, GSI kapsamındaki ölçümler için kendi onayının zorunlu olduğu görüşünde. Atina ise bölgenin Girit’e bağlı sahanlık ve ekonomik bölge içinde kaldığını, ayrıca Türkiye-Libya mutabakatının uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve 2020 tarihli Yunanistan-Mısır anlaşmasının bir bölümünü ihlal ettiğini ileri sürüyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ekim ayında Brüksel’de Türkiye’nin projeye karşı olmadığını ancak yazılı bildirim beklentisinin sürdüğünü açıklamış, Savunma Bakanlığı da onaysız hiçbir faaliyete göz yumulmayacağını duyurmuştu. Ankara’nın beklentisi gerçekleşmedi: Atina yönetimi, Türk makamlarına böyle bir bilgilendirme yapılmayacağı mesajını vermişti.
İkili ilişkiler bağlamında kritik bir ayrıntı, Fransa’nın son aylardaki denge arayışı. Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin tezlerini desteklemekle birlikte, Ankara ile gelişen ilişkilerini ve Fransız şirketinin ticari çıkarlarını riske atmamak için daha ihtiyatlı bir çizgi izlediği yorumlanıyor. Paris’in Ankara Büyükelçisi Isabelle Dumont’un 5 Kasım’da Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay ile görüşmesinde bu konunun ağırlık taşıdığı, ertesi gün Dışişleri’nin yazılı açıklamasında muvafakat sürecinin henüz tamamlanmadığı vurgulanmıştı. Yunan basınında Fransa’nın Türkiye’yle temasa geçen görüşmelerine yönelik eleştiriler de eksik olmadı.
2023’te imzalanan Atina Deklarasyonu ile Ege ve Doğu Akdeniz’de “sakin sular” dönemi başlatan iki ülke, son dönemde karşılıklı deniz mekânsal planları ve deniz parkı ilanlarıyla yeniden gerildi. Gelişmelerin 2019-2020’deki gibi askeri bir krize dönüşmemesi için Fransa’nın devreye girdiği, şimdilik diplomatik kanaldan yürütülen bu sürecin en somut sınavı ise sahadaki Fransız gemisinin çalışmaları olacak.