deniz.tv
22 Kasım 2026, Pazar --:--:-- · İstanbul Canlı Akış
USD/TRY … EUR/TRY … GBP/TRY … BTC … GRAM ALTIN … FAİZ …
Son Dakika
Hayat

Hayatımda yediğim en güzel şey: Hürmüz Boğazı’nda bir öğle yemeği

Yemek yazarı Yasmin Khan, İran'ın güney limanı Bandar Abbas'ta bir öğretmen ve bir müzisyenin sofrasında yediği balık güvecini anlatıyor: Afrika-İran davul kültürü, tamaryindli tatlar ve sekiz kişiye yetecek cömertlikte bir günün ana öğünü.

deniz.tv

Hürmüz Boğazı denince akla genellikle jeopolitik gelir; sıcak tropik su yolu, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne bağlar. Yemek yazarı Yasmin Khan içinse burası, hayatının en unutulmaz öğle yemeğinin adresi.

İran asıllı Britanyalı Khan, ‘Safran Masalları’ adlı yemek kitabı için bir kadın fotoğrafçıyla ülkeyi aylarca kat etti; Tebriz’in karlı dağlarından Hazar’ın pirinç tarlalarına, İsfahan ve Şiraz’dan ev mutfaklarına uzanan yolculukta çiftçilerden eczacılara, yoga öğretmenlerinden restoran sahiplerine her kesimden insanın sofrasına konuk oldu. Annesi İranlı olan Khan’ın çocukluğunun tat defteri, İran’ın kuzeyindeki Gilan eyaletine aitti: taze otlarla kaynatılan güveçler, tereyağı ve safranla süslenen uzun taneli pirinç, lâl biçimli bardaklarda kara çay. Güney ise her şeyi değiştirdi.

Şubat ayında vardığı, boğazın kıyısındaki küçük liman kenti Bandar Abbas’ta (yerlilerin deyişiyle ‘Bandar’) hava 25 dereceydi — yöre standartlarına göre serin. Yüzyıllar boyunca Hindistan’dan Avrupa’ya deniz baharat yolunun önemli bir uğrağı olan liman, göç dalgalarıyla Pers, Arap ve Hint tatlarının coşkulu bir karışımına ev sahipliği yapıyor: sahneye deniz ürünleri çıkıyor, pazarların havası acı baharatla dolu. Bandari mutfağının kutsal üçlüsü acı biber, taze kişniş ve tamaryind; yanlarında zencefil, kimyon ve köri tozu ısı ve yoğunluk katıyor. Mango, ananas ve incir gibi tropik meyveler ham toplanıp Hint usulü turşulara dönüşüyor; körfezin balıkları güveçte pişiyor, kebap oluyor ya da kurutulup öğütülerek toz ve ezmelere karışıyor.

Sokaklarda her köşe yeni bir keşifti: kahvaltıda kızarmış yumurtalı, kakule ve safranlı yağlı erişte balaloot; acılı patates-yeşil biber-tamaryind dolgulu üçgen hamur kızartması sambusa; kızgın güneş altında yöresel kırmızı toprak, tuz ve turunçla fermente edilmiş sardalye ezmesi suragh sürülmüş yufka incecik krepler.

Asıl zirve, öğretmen Goli Heydari ile müzisyen Ahmad Ravani’nin evindeki öğle yemeğiydi — İran kültüründe günün ana öğünü (ve sık sık ardından kısa bir şekerleme). Kapıda sandaletlerini çıkarır çıkarmaz burnuna çarpan çemen otunun topraklı kokusu, ocakta kaynayan ghalieh mahi: Kişniş ve yeşil biberle ateş gibi yerel balık-ot güveci. Khan tencereyi karıştırdı, Goli tamaryind kavanozunu açıp cömertçe kaşıkledi; beyaz balık filetoları nazikçe güvece yerleşirken ikisi birlikte balık köftesi de yuvarladı.

Sofreh — yerlere serilen süslü bez — üzerine toplandıklarında dört kişiydiler ama Goli, tipik İran usulünde sekiz kişiye yetecek kadar yemek pişirmişti: Khan’ın aktardığına göre bir İran ev sahibi için konuğun acıkması ya da yemeğin yetmemesi ‘söylemek bile istenmeyecek’ bir olasılık. Güveç ve köftelerin yanında buğulanmış pirinç, kızarmış lavaş, ot tabağı, koyu yoğurt ve patlıcan-biber turşuları vardı.

Yemekte Ahmad, Afrika-İran kökenli bir perküsyoncu ve rapçi olarak bölgenin tarihini anlattı: Portekizliler 16. yüzyılda Hürmüzgan’ın kontrolünü bıraktığında Doğu Afrika’dan getirdikleri kölelerin çoğu İran’da özgür insanlar olarak kalmış, kültürel geleneklerini — özellikle topluluklarda davul müziğini — yaşatmıştı. Tabaclar boşalınca (Khan her yemekten en az üç porsiyon almıştı) yer minderlerine yaslanıp Ahmad’dan yöresel bir çalgı, avuçla vurulan toprak su testisi jaleh çalmayı öğrendi; Ahmad Bandar Abbas’a övgü şarkılarından birini raplerken Goli etraflarında dolaşıp sıcak çay ve karpuz dilimleri ikram etti.