Cop30 başkanlığı iki uygulama belgesi yayımladı: fosil yakıt geçişi ve ormansızlaşma. Belge bağlayıcı değil ve tarih içermiyor; ormanlar için yılda 300 milyar dolar gerektiği, mevcut desteğin 85 milyar kaldığı belirtiliyor. Zirveler artık Antalya'daki Cop31'e odaklanıyor.
Brezilya hükûmeti, küresel bir iklim zirvesi öncesinde tüm ülkelerin yeni teknolojileri veya ekonomik değişimleri beklemeden şimdi fosil yakıt bağımlılığını kırmaya başlayabileceğini savunarak, fosil yakıtlardan çıkış için dünyanın ilk küresel “yol haritasını” yayımladı.
Geçen yılki BM iklim konferansına ev sahipliği yapan Brezilya Salı günü, ülkelerin kömür, petrol ve gazla bağları koparırken ekonomilerini büyütebileceğini ve insanları yoksulluktan çıkarabileceğini gösteren iki yol haritasını ortaya koydu: biri “adil, düzenli ve eşit bir biçimde enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan geçiş”, diğeri ormansızlaşmanın durdurulup tersine çevrilmesi üzerine.
Cop30 zirvesinin başkanı Andre Corrêa do Lago, yol haritalarının yıllık BM zirvelerini iklim kriziyle mücadele için küresel anlaşmalar müzakere etme odağından, üzerinde zaten uzlaşılmış hedeflerin uygulanmasına kaydırmayı amaçladığını söyledi. Bu ay Antalya’da yapılacak Cop31 öncesinde gelen belgeler için “uygulama belgeleri” nitelemesini yapan Corrêa do Lago, “Müzakere eden başka bir grup insan var, uygulayan başka bir grup. Sorun, müzakere edenlerin aynı zamanda uygulamayı koordine etmesi gerektiğini düşünmek oldu” dedi ve haritaların ülkelerin maliye, ulaşım, enerji ve altyapı bakanlıklarınca ele alınmasını önerdi.
Yol haritaları bağlayıcı değil: Son tarih veya kilometre taşı içermiyorlar; ülkelerin fosil yakıt bağımlılık derecelerini kendi “teşhis” etmelerine ve azaltma adımlarını kendilerinin seçmesine bırakıyorlar. Imperial College London’dan iklim bilimi profesörü Joeri Rogelj bu eksikliğe dikkat çekti: “Yol haritaları değerli ama zaman çizelgesi ya da kilit ölçütler içermedikleri için gereken değişim hızını net göstermekten uzaklar; Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefi için gerekenler hâlâ hayal gücüne kalıyor.”
Belgelerdeki öneriler arasında petrol ve gaz üreticilerinin çıkarma sahalarında gazın yakılmasını ve doğrudan atmosfere salınmasını acilen kesmesi yer alıyor: Metan, karbondioksiden 80 kat daha güçlü bir sera gazı olduğundan bunun hemen etkisi olurdu. Diğer adımlar fosil yakıt kullanımına veya üretimine verilen sübvansiyonların azaltılması ve yenilenebilir üretimin büyütülmesi.
Ormansızlaşma yol haritası, Amazon, Kongo yağmur ormanları ve Güneydoğu Asya tropikal ormanları gibi tehdit altındaki ormanlık yoksul ülkelere yardım için gereken büyük paralara işaret ediyor: BM rakamlarını aktaran belgeye göre 2030’a kadar ormanlar için yılda yaklaşık 300 milyar dolar, 2050’de yılda 500 milyar dolar gerekecek; mevcut miktar yılda yaklaşık 85 milyar dolarla çok geride. Brezilya geçen yıl Birleşik Krallık’ın 400 milyon sterlin, diğer ülkelerin toplam yaklaşık 7 milyar dolar katkı yaptığı “tropikal ormanlar sonsuza dek” fonunu kurmuştu.
Belge, ormanlık ülkelerle tüketici ülkeler arasındaki ticaretin düzenlenmesinin de önemini vurguluyor: Şu anda dürüst olmayan şirketlerin ormansızlaştırılmış alanlardan mal satmasını engelleyecek ticaret denetimi neredeyse yok. Endonezya, son aylarda rekor kıran ve ormanlı alanları yerle bir edip yaban hayatı habitatlarını yok eden yangınlar nedeniyle sivil toplum kuruluşlarınca “ağır ihmal” davasıyla dava ediliyor; boşalan alanların büyük olasılıkla palmiye yağı plantasyonlarına dönüşeceği belirtiliyor.
Brezilya, Cumhurbaşkanı Lula da Silva’nın bir haftadan biraz uzun bir süre önce dördüncü dönem seçim zaferini kazanmasının ardından bu belgeleri yayımlayabildi. Son dört yılda Lula döneminde ormansızlaşma oranları yaklaşık yüzde 70 düştü; yenilgiye uğrayan rakibi, hapisteki eski başkan Jair Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro seçilseydi Amazon’un sınır tanımaz sömürüsüne dönülmesi bekleniyordu.