Guardian yazarı, r/laundry forumunun bilim temelli ipuçlarını denedi: Yağ lekesine karbonat macunu, zinciriğine WD-40, koltuk altına sitrik asit, güneş kremi lekesine pas çıkarıcı. Sert havluların suçu çoğu zaman deterjan fazlalığı ve sert su.
Her şey beyaz bir tişörtün sararmış yakasındaki güneş kremi lekesiyle başladı: Yıkandıkça kalıcı olan lekeye leke spreyi işlemedi, güneşte kurutmak daha da kötürüttü. Guardian yazarının internet kuyusundan çıktığı yer ise r/laundry forumu oldu — 995 bin kişilik, çamaşır kimyası üzerine titizlenen bir topluluk. Forumu yöneten, Seattle yakınlarında yaşayan eski yönetim danışmanı Eric Thompson (takma adıyla KismaiAesthetics) gerekçeyi özetliyor: ‘İnsanlar eşyalarına daha iyi bakmak istiyor ama bilgiye sahip değil.’
Thompson’ın yaklaşımı yavaş ve bilim odaklı — Instagram hızlı çözümlerine panzehir: ‘Hack yapmam. Limon sıkıp ruj lekesi çıkarmam. Yaptığım şey biyoteknoloji, yeşil kimya ve su ile zamanın büyüsünü kullanmak.’ Sirkeli hızlı çözümlerin tehlikesine dair kural da buradan: Beyaz naylonda burrito lekesine sirke dökerseniz ‘sonsuza dek turuncu naylonunuz’ olur — asitler renkleri naylonun boya bölgelerine bağlar.
Forumun ortak bilgeliği ve Durham Üniversitesi polimer kimyası profesörü Clare Mahon (laboratuvarı Procter & Gamble ile çamaşır araştırması yapmış) rehberin temelini kuruyor: Biyo deterjanların ‘biyo’su olan enzimler görev bölüyor — yağ lekeleri için lipazlar yağları parçalıyor. Yağlı lekeye yıkamadan önce karbonat-su macunu sürmek de işe yarıyor: Karışım yağın ester bağlarını hidrolizle koparıp suda çözünür hale getiriyor. Bisiklet zinciri gibi organik yağ lekelerinde ise ipucu şaşırtıcı: Yıkamadan önce lekeye WD-40 püskürtmek kalıntıyı kumaştan serbest bırakıp yüzeyaktiflerin onu makinede kaldırmasını sağlıyor.
Domates sosu lekeleri (bolognese seven bir yaşındaki sayesinde yazarın evinde sık) önce bulaşık deterjanı-su karışımıyla eski bir diş fırçasında yağından arındırılıp enzimli deterjanla beyazlarla yıkanıyor. Koltuk altı lekeleri ise ‘kabus’: Deodorant-alüminyum birikimi için öneri, sitrik asitli suda bekletmek — asit alüminyumu çözebiliyor. Güneş kremi lekesinin suçu çoğu zaman avobenzone adlı UV filtresi: Metal iyonlarıyla etkileşip oksitleniyor; çözüm pas lekesi çıkarıcıyla ön işlem-beklet-yika döngüsü.
Görünmeyen sorunlar da var: Sert havluların nedeni çoğu zaman deterjan fazlalığı ve sert su; yumuşatıcı ise havlunun emiciliğini azaltan tabaka bıraktığı için yasak. Yazarın test şeridi suyunu ‘en sert’ ucunda gösterdi; çözüm — deterjansız yıkama, su yumuşatıcı ve kumaş yumuşatıcı gözüne sıcak suda eritilmiş bir yemek kaşığı sitrik asit kristali. Havlular makinede bol köpürerek sabun kalıntısı biriktirdiğini itiraf etti; kurularken sertçe silklemek lifleri kaldırıyor.
Spor kıyafetlerinin kalıcı ter kokusu ‘permastank’ olarak anılıyor: Nedeni yağ ve bakteri birikimi; ısı kokuyu yeniden canlandırıyor. Sydney’de Brezilya jiu-jitsu ekipmanının kokusunu çıkaramayan Steve Brown, çözümü DNAse (deoksiribonükleaz) enzimi içeren bir çamaşır güçlendiricide buldu: Enzim, kendisi kokmayan ama kirleri kumaşa bağlayan hücredışı DNA’yı hedefliyor. Ve son uyarı: Makinenin kendisi de ayda bir temizlik programıyla, parçaları ise birkaç ayda bir temizlenmeli — yazar, kokan bir çamaşır yığınının suçlusunu sonunda makinesinde buldu.