İsrail Başbakanlığı, Amerika Birleşik Devletleri'nin yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık yardımın kesileceği yönündeki açıklamayı doğruladı. Cumhurbaşkanı Donald Trump, ara seçim günü Fox News'e verdiği röportajda 'Bibi Netanyahu ve ben bir anlaşma yaptık... yıl sonunda İsrail'e ödeme yapmayacağız' demiş, İsrail'in 'artık buna ihtiyacı olmadığını' ve yardımın Demokratlara 'kolay bir konuşma noktası' verdiğini savunmuştu. Mevcut mutabakat 2018'de başlayan ve 2028'de dolan yıllık 3,8 milyar dolarlık 10 yıllık askeri yardım anlaşması; AP, bu kadar ani bir kesintinin 'neredeyse imkânsız' olduğunu ve Kongre'nin söz sahibi olacağını not ediyor.
İsrail Başbakanlığı, yaklaşık 4 milyar dolarlık Amerika Birleşik Devletleri yardımının kesileceği yönündeki haberleri doğruladı. Gelişme, Cumhurbaşkanı Donald Trump’ın Salı günü — ara seçimin yapıldığı sabah — Fox News’e telefonla bağlanarak yaptığı açıklamaya dayanıyor: ‘Bibi Netanyahu ve ben bir anlaşma yaptık. İsrail’e yılda 4 milyar dolar veriyoruz ve aylar önce bu anlaşmayı durdurmak üzerine yaptık… Buna razılar çünkü çok başarılı bir ülke oldular; buna ihtiyaçları yok ve artık ödeme yapmayacağız. Yıl sonuna kadar İsrail’e ödeme yapmış olmayacağız.’ Trump, kararın siyasi gerekçesini de açıkça söyledi: Yardım konusunun Demokrat adaylara Cumhuriyetçilere karşı kullanılacak ‘kolay bir hedef’ oluşturduğunu düşünüyor.
Trump, Michigan’daki Demokrat Senato adayı Abdul El-Sayed’i örnek göstererek ‘İsrail’in buna ihtiyacı yokken El-Sayed gibi çılgınların taşlamalarına neden katlanalım ki’ dedi ve yardımın kesilmesinin ‘uygun’ olduğunu, konuyu Netanyahu’nun kendisinin açtığını ekledi: ‘İki yıldır bunu konuşuyoruz çünkü çok büyük bir para.’ Nasıl kesileceği sorulduğunda ise ‘Nasıl tanımlamak isterseniz — takas sayın, askeri yardım ya da nakit deyin; onlara 4 milyar dolarlık mal ve para veriyoruz ve ihtiyaçları yok’ yanıtını verdi. NBC’ye göre açıklamanın ardından petrol fiyatları geriledi.
Rakamların arka planı önemli: ABD, 2016’da dönemin Başkanı Barack Obama döneminde imzalanan 10 yıllık mutabakat kapsamında İsrail’e yılda 3,8 milyar dolar askeri destek sağlıyor; bunun 3,3 milyar doları yalnızca ABD yapımı savunma ekipmanı satın alınabilen Dış Askeri Finansman. Anlaşma şartlarına göre İsrail’in bu fonların 2026 ve 2027’de yüzde 92’sini, 2028’de ise tamamını ABD ürünlerine harcaması gerekiyor. Mutabakat 2028’de sona eriyor; Washington’un yardımın 2028 sonrası nasıl evrileceğine dair görüşmeler sürüyordu.
Netanyahu cephesinde bu bir sürpriz değil: Başbakan, uzun süredir İsrail’in Amerikan yardımından ‘kademeli olarak çıkması’ gerektiğini, bunun yerine ortak yatırımları tercih ettiğini söylüyordu; Ocak ayında The Economist’e önümüzdeki 10 yılda yardımın ‘aşamalı olarak azaltılmasını’ istediğini ve bunun ‘hazırlanmakta olduğunu’ anlatmıştı. Seçimden birkaç gün önce de bir İsrail kanalına ‘İki kez güvence altına aldığım on milyarlarca dolarlık Amerikan savunma yardımını almaya devam edeceğimizi düşünüyorsanız, almayacağımıza alışın’ demişti. Yine de mevcut mutabakatın aniden iptalinin arkasında durup durmayacağı belirsiz — Mart 2025’te ikinci Gazze ateşkesinin çöküşünün ardından Trump yönetimi İsrail’e 4 milyar dolarlık ek bir askeri yardım paketi de onaylamıştı.
AP, olası senaryoyu şöyle çiziyor: Trump yardımın 2026 sonunda bitireceğinden söz etse de ‘böyle ani bir dönüş neredeyse imkânsız’ ve Kongre’nin kararda büyük söz hakkı olacak; daha olası görülen, mevcut mutabakatın — Kongre razı olursa — kademeli olarak sonlandırılması, ama bunun 2027’de bu kadar erken olup olmayacağı belirsiz. CNN, iki liderin son kayıtlı telefon görüşmesinin Cumartesi günü yapıldığını, kesinti açıklamasının ardından Netanyahu’nun ofisine ulaşmak için girişimde bulunduğunu yazdı.