NHS, 200 aile hekimliğinde 20 binden fazla hastayı kapsayan STRIDE-RCT denemesiyle tek kan örneğinde 13 kanser türü araştıran testleri değerlendiriyor. Hedef, geç teşhis edilen karın içi kanserleri erken yakalamak.
İngiltere’de aile hekimliklerinde tek kan örneğiyle birden fazla kanseri aynı anda araştıran testler denemeye alınıyor. Plan kapsamında ülke genelindeki yaklaşık 200 aile hekimliği merkezinde 20 binden fazla hasta teste davet edilecek.
Denemenin amacı, teşhisi en güç olan karın içi kanserleri — karaciğer, yumurtalık ve pankreas başta olmak üzere — çok daha erken evrede yakalamak. Bu kanserler çoğu zaman ancak yayıldıktan sonra fark ediliyor.
Testler kanda kansere işaret edebilen proteinleri ya da tümörün çevreye saldığı DNA parçalarını arıyor. Sonuçlar, belirsiz şikayetlerle başvuran hastalardan kimin ileri incelemeye gönderilmesi gerektiğine hekimlerin karar vermesine yardımcı olacak. Kanser şüphesiyle başvuran 45 yaş ve üzeri, ağrı ya da sürekli şişkinlik gibi şikayetleri olan hastalar denemeye katılabilecek.
Hükümet tarafından fonlanan çalışmayı Birmingham Üniversitesi yürütüyor ve deneme, testlerin ulusal sağlık sisteminde yaygın kullanım için yeterince isabetli olup olmadığını ölçecek. STRIDE-RCT adı verilen deneme; bağırsak, ince bağırsak, mide, yemek borusu, pankreas, karaciğer, safra yolu ve safra kesesi, yumurtalık, rahim iç zarı, böbrek, mesane ve prostat kanserlerini kapsıyor.
Deneme kapsamında uygun hastaların kapsamlı biçimde bilgilendirilmesi ve katılımın gönüllü olması esas alınacak; sonuçlar hastaların rutin takiplerinin yerine değil, ileri inceleme ihtiyacının değerlendirilmesine destek sağlayacak.
Hastalar rutin tetkiklerinin yanı sıra aile hekimliğinde bir ya da iki tüp kan verecek. Laboratuvar örnekleri kanser belirtisi açısından inceleyecek; belirti saptanırsa tümörün vücudun neresinde olduğunu da göstermeye çalışacak.
Uzmanlar sınırları da açıkça anlatıyor: Pozitif sonuç otomatik olarak kanser varlığı anlamına gelmiyor, negatif sonuç da kesin temizlik garantisi sunmuyor. Test, var olan tarama programlarının yerini değil, belirsiz şikayetlerin değerlendirilmesinde hekime ek bir araç sağlamayı hedefliyor.
Tek kan testiyle birden fazla kanseri saptama fikri yeni değil: Ulusal sağlık sisteminin daha önceki yıllarda denediği Galleri adlı test, geç evre kanser teşhislerini azaltma ana hedefini karşılayamamıştı; araştırmacılar o testin olası yararlarını hâlâ değerlendiriyor. Bu nedenle yeni denemenin sonuçlarının, testin gerçek dünya pratiğindeki yeri konusunda belirleyici olması bekleniyor.
Erken teşhis, kanser tedavisinde sonuçları en çok belirleyen etkenlerden biri; geç evrede yakalanan karın içi tümörlerde tedavi seçenekleri daralıyor. Bu tür kan testleri sonuç verirse, belirsiz şikayetlerle geçen ayların yerine hedefli ileri incelemeye geçiş sağlanabilecek.