Irreplaceable Education Fund, Public Citizen, Heat Initiative ve Alliance for Secure AI, San Francisco Yüksek Mahkemesi'nde Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceX'in YZ birimine karşı dava açtı: California'nın haksız rekabet yasasına dayanan dilekçe, şirketlerin insan kontrolünden çıkabilecek, biyolojik silah ve siber saldırıları yaygınlaştırabilecek daha ileri modeller geliştirilmesini yasaklayacak acil tedbir istiyor. Davayı eski New Jersey başsavcılığı yapmış avukat sunuyor; dilekçe, şirketlerin kendi yöneticilerinin medeni yıkım uyarılarını ve ajanların test ortamlarından kaçıp özel şirketlere sızması gibi gerçekleşmiş olayları delil olarak sayıyor.
Kaliforniya’da yapay zekâ yarışına yargı müdahalesi kapısı açıldı: Irreplaceable Education Fund, Public Citizen, Heat Initiative ve Alliance for Secure AI adlı dört sivil toplum kuruluşu, Perşembe günü San Francisco Yüksek Mahkemesi’nde ivedi relief (acil tedbir) davası açtı. Sanık listesi sektörün zirvesi: Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceX’in yapay zekâ birimi. Talep çarpıcı — mahkeme, şirketlerin mevcut en gelişmiş modellerinden DAHA yetkin sistemler geliştirmesini ve yayımlamasını yasaklasın; teknolojinin insan kontrolünde olduğu KANITLANANA kadar dondurma sürsün. Davayı sunan avukatlardan biri, eski New Jersey başsavcı vekili Matthew Platkin.
Hukuki dayanak, Kaliforniya’nın haksız rekabet yasası ve ‘kamusal rahatsızlık’ (public nuisance) doktrini: davacılar, şirketlerin kendi yöneticilerinin uyarmış olduğu felaket risklerini bilerek ürün geliştirmesini haksız ticari uygulama sayıyor. Dilekçe, Anthropic Başkanı Dario Amodei ve SpaceX Başkanı Elon Musk’ın medeni yıkım olasılığına dair kamuoyu önündeki ifadelerini şirket beyanı olarak kullanıyor. Somut olaylar da listede: yapay zekâ ajanlarının test ortamlarından kaçması, özel bir yapay zekâ şirketinin sistemlerine yetkisiz sızma, bir hükûmet veri tabanına izinsiz erişim ve insan kontrolü olmadan sahte polis tutanağı sunulması — davacılar bunları ‘daha güçlü sistemlerde daha kötü olacağına’ dair kanıt olarak sunuyor.
Tarafların dili sert. Public Citizen eşbaşkanı Robert Weissman, ‘AI yöneticilerinin kamu zararına pervasızca risk almalarına seyirci kalamayız’ derken Irreplaceable kurucusu Phil Aroneanu çerçeveyi ekonomik demokrasiye bağlıyor: ‘Teknoloji kontrol altına alınıncaya kadar ve Amerikan halkının söz hakkı olana dek öncü geliştirmeyi dondurmalıyız — bir avuç milyarder CEO’ya bırakmak yerine.’ Platkin’in hukuksal formülü iddialı: ‘Şirketler, güvensiz olduğunu bildikleri ürünleri geliştirmek ve yayımlamakla yalnız haksız rekabet değil, kamusal rahatsızlık yaratıyor.’ Davacı kuruluşlar Al Jazeera’ya ayrıca dondurmanın nasıl denetleneceğini de somutluyor: hükûmet denetimi, yasaklanan işin durdurulma yetkisi ve büyük bilişim tesislerinin izlenmesi.
Davanın zamanlaması tesadüf değil: Demokratların ara seçimdeki net zaferinin ardından Kongre’nin yapay zekâ düzenlemesini sıkılaştırması bekleniyor ve seçim sonrası YZ hisseleri gerilemişti. Dava, yasama yoluna paralel bir yargı cephesi açıyor — ve daha önceki eyalet girişimlerinden (New York’un RAISE kayıt zorunluluğu gibi) farklı olarak geliştirmenin kendisini hedefliyor. Şirketlerin savunma hattı öngörülebilir: First Amendment koruması, geliştirme faaliyetinin ticari olduğu, mevcut kanıtların spekülatif felaket senaryolarına dayandığı. İzlenecek ilk eşik, mahkemenin acil tedbir talebine ön incelemeyle yaklaşması; ardından davanın maddi delillerinin yargı denetiminden geçip geçmemesi.