Yunanistan, Kıbrıs, Mısır, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Avrupa Birliği, Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatına BM'de ortak bildiriyle tepki gösterdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise eleştirilerin meşru dayanağı bulunmadığını savundu.
Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis, New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde Yunanistan, Kıbrıs, Mısır, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Avrupa Birliği adına ortak bir bildiri okudu. Bildiride Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatının uluslararası hukuka aykırı biçimde hükümsüz ve geçersiz kaldığı ve deniz alanlarının sınırlandırılması için hukuki dayanak oluşturamayacağı ifade edildi.
Gerapetritis, Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi’nin 2019 tarihli mutabakatı onaylama kararının bölgesel güvenlik ve istikrar için ciddi kaygılar yarattığını söyledi. Ortak metinde, bu tür düzenlemelerin kabul edilmesi hâlinde uluslararası hukukun yerleşik kurallarını zayıflatacak tehlikeli bir emsal oluşturacağı uyarısı yapıldı.
Bildiride deniz yetki alanlarının BM Deniz Hukuku Sözleşmesi ve teamüler uluslararası hukuk çerçevesinde belirlenmesi gerektiği vurgulandı. Gerapetritis, mutabakatın coğrafi gerçekleri ve söz konusu tüm kıyı devletlerinin deniz haklarını, adaların hakları da dahil, yok saydığını öne sürdü.
Ortak metinde Libya Temsilciler Meclisi’nin aldığı onay kararının bu hukuki gerçeği değiştirmediği görüşü tekrarlandı. Taraf ülkeler ayrıca Libya’nın kurumlarının yeniden birleşmesi ve ülkenin kalkınması yönündeki taahhütlerini bir kez daha dile getirdi.
Gerapetritis, Yunanistan’ın Libya ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması konusunda iyi niyet çerçevesinde yürüttüğü ikili görüşmelere devam etmeye hazır olduğunu da belirtti.
Tartışmanın konusu anlaşma, 2019 yılında Ankara ile Trablus’taki uluslararası tanınmış hükümet arasında imzalandı. Mutabakat Türkiye’nin güney kıyısı ile Libya’nın kuzey kıyısı arasında bir deniz koridoru öngörüyor ve iki ülkenin Doğu Akdeniz’deki yüksek değerli petrol ve doğal gaz rezervleri üzerinde ekonomik hak ileri sürmesinin önünü açıyor.
Libya Temsilciler Meclisi 20 Ekim’de yıllardır süren muhalefetini tersine çevirerek anlaşmanın onaylanması yönünde oy kullandı. Kararın ardından Yunanistan, Kıbrıs ve AB anlaşmayı reddettiklerini açıkladı; anlaşmanın uzun süredir yol açtığı gerginliğe dikkat çeken Mısır ise kararı hukuken geçersiz ilan etti.
Ankara tepkilere sert çıktı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Avrupa Birliği ve diğer kesimlerden gelen tepkilerin meşru bir dayanağı bulunmadığını savundu. Erdoğan, Doğu Akdeniz’de kimseye karşı puan kazanmaya çalışmadıklarını belirterek Türkiye’yi bölgeden dışlamak isteyenlerin Türkiye ile Libya’nın iradesine saygı göstermesi gerektiğini ifade etti.
The National’ın haberine göre anlaşma, İsrail ve Kıbrıs’tan Yunanistan üzerinden Avrupa’ya doğal gaz taşınması planlanan Doğu Akdeniz boru hattı projesini de karmaşıklaştırabilir. Planlanan hattın güzergâhının, anlaşmayla Türkiye ile Libya’nın hak iddia ettiği sulardan geçtiği belirtiliyor.
Reuters’ın değerlendirmesinde ise Arap ülkelerinin Yunanistan safında yer almasının, iki taraflı bir ihtilaftan deniz kurallarına saygı çağrısına uzanan daha geniş bir bölgesel diplomasi hamlesine işaret ettiği ve Türkiye ile Libya üzerindeki diplomatik baskıyı artırdığı kaydedildi.