JAMA Network Open'da yayımlanan çalışma, beyin bağışı yapan eski NFL oyuncularındaki yüzde 93,5'lik CTE oranını seçme yanlılığı için düzeltti ve 2.362 eski futbolcunun tamamı için tahmini yaygınlığı yüzde 74,5 olarak hesapladı. Araştırmacılar bulgunun yalnızca vefat etmiş oyuncular için geçerli olduğunu, yaşayan oyunculara genellenemeyeceğini vurguluyor.
Amerikan futbolu ligi NFL’de forma giymiş ve 2008-2023 arasında vefat etmiş 2.362 eski oyuncunun tamamını kapsayan yeni bir çalışma, bu oyuncuların yaklaşık dörtte üçünde ölümden sonra teşhis edilebilen kronik travmatik ensefalopati (CTE) nöropatolojisinin bulunduğunu tahmin ediyor. Çalışma 28 Ekim’de JAMA Network Open’da yayımlandı.
CTE, beyne tekrarlanan darbelere bağlı olarak gelişen ve yalnızca otopsiyle tanınabilen bir hastalık; darbelerin konkasyona, yani bilinç sarsıntısına yol açıp açmamasından bağımsız olarak ortaya çıkabiliyor. Bugüne dek bilgi birikiminin büyük bölümü, ailelerin gönüllü olarak bağışladığı beyinlere dayanıyordu ve bu örneklemde CTE oranı çarpıcı biçimde yüksekti.
Boston Üniversitesi, Mass General Brigham ve Concussion & CTE Vakfı araştırmacılarının yeni çalışması tam da bu noktaya eğildi: bağış örneklemi, bilişsel belirti gösteren oyuncuların ailelerinin beyin bağışlama olasılığının çok daha yüksek olduğu bir seçilim yanlılığı taşıyor olabilir mi?
Ekip, Ulusal Ölüm Kayıt İndeksi verileriyle beyin bankası verilerini birleştirdi. Kohorttaki 396 beyin bağışçısından değerlendirilebilen 387’sinin 362’sinde, yani yüzde 93,5’inde CTE saptandı. Buna karşılık bağış yapmamış 1.966 oyuncunun verileri yalnızca ölüm kayıtlarından izlenebildi.
Araştırmacılar, bilişsel belirtileri olan eski oyuncuların ailelerinin beyin bağışma olasılığının olmayanlara kıyasla yaklaşık beş kat yüksek olduğunu hesaplayarak bu yanlılığı düzeltti. Sonuç: 2.362 eski NFL oyuncusunun tamamı için tahmini CTE yaygınlığı yüzde 74,5 (güven aralığı yüzde 69,6-78,3). Kapsayıcı alt sınır senaryosunda bile tahmin yüzde 63,7’nin altına inmiyor. Hayatları boyunca herhangi bir demans geçmişi için düzeltilmiş yaygınlık ise yüzde 27,2 olarak hesaplandı.
Çalışmanın yazarlarından, Boston Üniversitesi CTE Merkezi direktörü nörolog ve nöropatolog Dr. Ann McKee, bulgunun mesajını şöyle özetledi: ‘Bu sayının önemi, profesyonel düzeyde futbol oynamanın bu hastalık için gerçek bir risk olduğunu bilmek. Hepimizin önleme yollarında, oyuncularımızı güvende tutma yollarında birlikte çalışma zamanı geldi.’ McKee, CTE’nin önlenebilir bir hastalık olduğunu, çocukların futbola başlama yaşını yükseltmek, antrenmanlarda tam temasa izin vermemek, sezon içindeki maç sayısını azaltmak ve kafa darbelerini izlemek gibi adımların riski azaltabileceğini söyledi.
Araştırmacılar önemli sınırları da açıkça belirtiyor: Tahmin yalnızca vefat etmiş oyuncular için geçerli; yaşayan ya da aktif oyunculara genellenemez. Yakalanan vakaların bir bölümü erken evre ve olası belirtisiz olabilir; demans yaygınlığı da her nedenli demansı kapsıyor, CTE kaynaklı olanı ayrıştırmıyor. Seçilim oranını hesaplamak için bilişsel belirtilerin vekil değişken olarak kullanılması ise başka bir belirsizlik kaynağı.
Yine de çalışma, seçilim yanlılığı düzeltildikten sonra bile eski NFL oyuncularında CTE yükünün yüksek kalmaya devam ettiğini ilk kez popülasyon düzeyinde gösteriyor. Araştırmacılar, lise ve üniversite düzeyi gibi alt kademelerde yaygınlığın saptanmasının bundan sonraki büyük araştırma ihtiyacı olduğunu vurguluyor.