Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Bundibugyo Ebola salgınına karşı geliştirilen iki aşının 26-27 Kasım'da Faz 2 klinik denemelerine başlayacağını açıkladı. Oxford ve Moderna kökenli adaylar, bu virüs türüne özel geliştirilen ilk aşılar.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Cenevre’deki basın toplantısında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki (DKC) Ebola salgınının merkezi Bunia’da iki aşı adayının Faz 2 denemelerine 26 veya 27 Kasım’da başlanacağını duyurdu. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Bundibugyo virüsüne özel geliştirilen iki aday aşının önümüzdeki hafta test edilmeye başlanmasını beklediklerini söyledi.
Adaylardan biri Oxford Üniversitesi ile Hindistan Serum Enstitüsü’nün geliştirdiği ChAdOx1 adenovirüs vektörlü aşı; diğeri ise Moderna’nın Covid-19 pandemisinde yaygınlaşan mRNA teknolojisiyle geliştirdiği mRNA-1469. Her iki aday daha küçük ölçekli Faz 1 denemelerini geçmiş durumda. DSÖ Bilim Sağlığı Departmanı Başkanı Meg Doherty, adaylara geçen hafta Faz 2’ye geçiş onayı verildiğini ve bu aşamada güvenlik ile bağışıklık yanıtı oluşturma yeteneğinin değerlendirileceğini belirtti.
Söz konusu salgın, Mayıs 2026’ta ilan edilen ve uluslararası kamu sağlığı acil durumu ilan edilen ülkenin şimdiye kadarki en büyük Ebola salgını. DSÖ verilerine göre DKC’de 11 bin 376 doğrulanmış vaka ve 5 bin 568 ölüm kaydedildi; bu, dünya tarihinde kaydedilen ikinci büyük Ebola salgını anlamına geliyor. Daha az görülen Bundibugyo türü için halihazırda onaylı aşı veya tedavi bulunmuyor.
Denemeler, birden fazla aşı adayını tek protokol altında değerlendirebilen uyarlanabilir platform tasarımındaki Tumaini çalışması çerçevesinde yürütülüyor. Swahili dilinde umut anlamına gelen çalışma, 23 Ekim’de Zaire türüne karşı onaylı Ervebo aşısının Bundibugyo’ya karşı da koruma sağlayıp sağlamadığını ölçmekle başlamıştı; şimdiye dek 140’tan fazla katılımcı kaydedildi. Çalışma, doğrulanmış vakaların temaslılarına uygulanan halka aşılama stratejisini kullanıyor ve genişleyen aşamalarında binlerce katılımcı bekleniyor. Saha çalışmasını Kongo’nun ulusal biyomedikal araştırma enstitüsü yönetiyor; DSÖ, Sınır Tanımayan Doktorlar ve Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi işbirliği yürütüyor.
DSÖ’ye göre Faz 2 güvenlik ve bağışıklık verileri değerlendirmeyi geçerse adaylar, etkinliğin karşılaştırmalı olarak test edileceği tam ölçekli Faz 3 aşamasına ilerleyebilecek. Aşı denemesinden sonuçların 2027 başında beklenmesi planlanıyor. Aynı çerçevede yürütülen tedavi denemelerinden ilk bulguların ise önümüzdeki aylarda gelmesi öngörülüyor.
Uzmanlar, salgın hâlâ kontrol altında değilken aşı araştırmalarının salgın sırasında yürütülmesinin bilimsel açıdan önemli olduğunu, ancak adayların etkinliğinin ancak Faz 3 sonuçlarıyla anlaşılacağını vurguluyor. Mevcut tabloda salgınla mücadele hâlâ izleme, temaslı takibi ve erken tedaviye dayanıyor.