DSÖ ve Lancet Global Health: 11-17 yaşların %24,9'u önceki hafta hiç aktif gün bildirmedi (~240 milyon); 15 yılda değişim yok, hiçbir ülke 2030 hedefinde değil. Kızlarda hareketsizlik erkeklerden yüksek.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) yeni küresel tahminlerine göre, dünyada 11-17 yaş arasındaki ergenlerin dörtte biri önceki hafta hiç ‘aktif gün’ bildirmedi: Yani haftanın hiçbir gününde en az 60 dakika orta-yüksek şiddette fiziksel aktivite yapmadılar. Bu, yaklaşık 240 milyon genci kapsıyor.
Lancet Global Health dergisinde yayımlanan çalışma, 140 ülke ve bölgeden 389 nüfusa dayalı anketi, 3,2 milyondan fazla ergenin verisiyle birleştirdi. Küresel ortalama, ergenlerin haftada yalnızca 2,7 gün aktif olduğu; yalnızca yüzde 14’ünün haftanın yedi gününün hepsinde aktif olduğu yönünde.
Bulguların en çarpıcı yanı trend: 2010’dan 2025’e uzanan 15 yılda küresel düzeyde hiçbir değişim saptanmadı ve hiçbir ülke, ergenlerde hareketsizliği yüzde 15 azaltma yolunda 2030 küresel hedefine ulaşma rotasında değil. DSÖ, fiziksel hareketsizliği kalp hastalığı, tip 2 diyabet ve bazı kanserlerin başlıca risk faktörlerinden biri olarak nitelendiriyor.
Cinsiyet farkı kalıcı: Kızların yüzde 28’i hiç aktif gün bildirmezken bu oran erkeklerde yüzde 22; her gün aktif olanların oranı kızlarda yüzde 11, erkeklerde yüzde 17. Kızlar, DSÖ bölgelerinin ve ülkelerin neredeyse tamamında erkeklerden daha hareketsiz.
Ülkeler arasındaki fark da büyük: Kimi ülkelerde hiç aktif gün bildirenlerin oranı yalnızca yüzde 4 iken, kimilerinde yüzde 40’ı aşıyor. Orta ve Doğu Avrupa-Orta Asya, Doğu Asya-Pasifik ile yüksek gelirli Batı bölgelerinde haftalık aktif gün ortalaması (3,8-4,1 gün) diğer bölgelere (2,2-2,7 gün) göre daha yüksek; yine de bu üç bölgede de aktivite yaşla birlikte belirgin biçimde düşüyor.
Araştırmacılar gerilemenin tek bir açıklaması olmadığını vurguluyor: Ulaşım desenleri, güvenli kamusal alanlara erişim, yürüme-bisiklet olanakları, okul çevresi, maliyet, toplumsal normlar ve giderek ekran temelli yaşam biçimleri ergenlerin hareket olanaklarını şekillendiriyor. Sorun yalnızca ergenleri daha çok hareket etmeye ikna etmek değil, hareket etmeyi büyümenin normal ve kolay bir parçası kılacak ortamlar yaratmak olarak tanımlanıyor.
DSÖ, eğitim, ulaşım, kentsel planlama, spor ve sağlık sektörlerinde ortak eylem çağrısı yapıyor: Okullarda fiziksel aktivitenin özendirilmesi, güvenli yürüyüş ve bisiklet güzergahlarına yatırım, kızların karşılaştığı engellerin özellikle ele alınması öneriler arasında.
Çalışmanın sınırları da not edilmeli: Veriler öz-bildirime dayanıyor ve anket kapsamı yüksek gelirli bölgelerde daha yoğun; ayrıca ‘aktif gün’ tanımı, haftalık toplam süreyi değil gün bazında en az 60 dakikayı ölçüyor. Yine de 15 yıllık ve 3,2 milyon katılımcılı ölçek, ergen sağlığının bu boyutunun küresel fotoğrafını çizen en kapsamlı analiz olarak öne çıkıyor.