Current Biology'de yayımlanan Washington Üniversitesi analizi, yaz saatinin kalıcılaşması hâlinde ABD'de yılda en az 2 milyar ek karanlık sabah okul yolculuğu yaşanacağını hesapladı. Kaza analizinde karanlık sabahlarda okul çağındaki yayaların ölümlü kazalara karışma olasılığı güneş sonrasına kıyasla iki katın üzerinde çıktı.
Amerika Birleşik Devletleri’nde pazar günü (1 Kasım) saatler bir saat geri alınacak. Ancak asıl tartışma, Temsilciler Meclisi’nin yaz saatini kalıcılaştıran yasa tasarısını geçmesinin ardından sürüyor: Saatler hiç değişmeseydi ne olurdu? Washington Üniversitesi’nden araştırmacılar bu sorunun çocukların okul yolculukları açısından yanıtını Current Biology dergisinde yayımladı.
Ekip, yaz saatini kalıcılaştıran mevzuatı kabul etmiş 19 eyaletten 14’ünde 16 binden fazla okulun başlangıç saatini inceledi; bu okullar yaklaşık 8,6 milyon çocuğu kapsıyor. Her okul ve eğitim günü için, öğrencinin evden çıkış zamanının (ders başlangıcından 20 dakika önce) gün doğumundan önce kalıp kalmadığı hesaplandı.
Sonuç çarpıcı: Yaz saati kalıcı olsaydı, bu 14 eyalette her yıl yaklaşık 356 milyon ek karanlık sabah okul yolculuğu yaşanacaktı. Sonuçlar ülke geneline genellendiğinde bu sayı en az 2 milyara ulaşıyor. Kış aylarında kalıcı yaz saati, okul başlangıçlarının çoğunu gün doğumundan önceye itiyor.
Çalışmada en etkilenecek kesimler de haritalandı: Saat diliminin batı ucundaki yerleşimler ve ders başlangıcı erken olan okullar. Örneğin Georgia, mevcut düzene kıyasla 71 milyon ek karanlık yolculukla en yüksek sapmayı gösterdi.
Araştırma bununla kalmadı: Ekip on yıllık ulusal ölümlü kaza kaydını analiz ederek karanlık sabah saatlerindeki kazaların, güneş doğduktan sonrakilere kıyasla yaya içermesi daha olası olduğunu saptadı (olasılık oranı 1,77). Okul çağındaki 5-18 yaş yayalarda bu oran 2,22’ye çıkıyordu — yani karanlık sabahlarda okul çağındaki bir yayanın ölümlü kazaya karışma olasılığı, gün doğumundan sonrakine kıyasla iki katın üzerinde.
Çalışmanın kıdemli yazarı, Washington Üniversitesi biyoloji profesörü Horacio de la Iglesia, tasarının adıyla oynayarak eleştiriyi netleştirdi: ‘Buna ‘Güneş Koruma Yasası’ deniyor çünkü günün sonunda bir saat fazla ışık alıyorsunuz. Ama o saati sabahdan alıyorsunuz. Buna ‘Güneş Yıkım Yasası’ da diyebilirsiniz.’
Tasarı şu anda Senato’da takılı durumda. Araştırmacılar, saat standardı seçiminin yalnızca konfor değil, çocuk güvenliği boyutu olduğunu vurguluyor. Çalışma, ABD okul ve trafik verilerine dayandığı için sonuçların doğrudan Türkiye’ye uygulanamayacağı, ancak karanlık sabah yolculukları ile yaya güvenliği ilişkisinin genel bir mekânizmayı yansıttığı belirtilmeli.