Bağımsız Panel'in raporuna göre mpox, Batı Afrika'daki seyrek bir hastalıken 82 ülkeye yayılan küresel riske dönüştü; iki uluslararası acil durumun ikisi de önlenebilirdi. Hazırlık maliyeti için gereken 15 milyar doların yalnızca 2 milyarı karşılanıyor.
Salgın hazırlığı alanında çalışan bağımsız uluslararası komisyon, mpox (maymun çiçeği) virüsünün on yıllarca süren ihmalle küresel bir halk sağlığı riskine dönüştüğünü ortaya koyan kapsamlı bir rapor yayımladı. Pandemiye Hazırlık ve Tepki Bağımsız Paneli’nin ‘Hiding in Plain Sight: Mpox and the Cost of Neglecting Known Threats’ (Gözler Önünde: Mpox ve Bilinen Tehditleri İhmal Etmenin Bedeli) başlıklı raporu, virüsün Batı ve Orta Afrika’da hayvan temasıyla bulaşan seyrek bir hastalıken bugün düzinelerce ülkede salgınlara yol açan bir tehdide dönüştüğünü belgeliyor.
Rapora göre, mpox virüsü 50 yılı aşkın süredir dolaşımda olmasına karşın Batı Afrika’nın yoksul topluluklarında görülen sporadik salgınlar uzun vadeli yatırım, sürveyans ve araştırma desteği görmedi. Bu ihmal, virüsün 82 ülkeye yayılmasına ve dünya genelinde kalıcı bir halk sağlığı riski oluşmasına zemin hazırladı. Panel, virüsün artık insanda kalıcı rezervuar oluşturduğunu ve kısa süre içinde yeni varyantlar ortaya çıkardığını da kaydediyor.
Dünya Sağlık Örgütü, mpox’u 2022 ve 2024’te iki kez uluslararası boyutta halk sağlığı acil durumu (PHEIC) ilan etti. Panel’in eş başkanı Helen Clark, raporun lansmanında ‘Önlenebilir sağlık acil durumları bir başarısızlık sinyalidir; toplum sağlığı hizmetleri ihmal edildiğinde, sinyaller kaçırıldığında ve patojenlerin doğal yaşam alanlarının dışına yayılmasına izin verildiğinde gerçekleşir’ dedi.
Raporda hazırlık finansmanı açığı da dikkat çekiliyor. Panel üyelerinden Dr. Joanne Liu, etkili yıllık pandemi hazırlık ve tepki maliyetinin 15 milyar dolar olduğunu, ancak bunun yalnızca yaklaşık 2 milyar dolarının karşılanabildiğini belirtti. Panel, bilinen tehditlere sürdürülebilir yatırım yapılmaması durumunda benzer ‘ihmal salgınlarının’ tekrarlanacağı uyarısında bulunuyor.
Rapor, mpox’un yol açtığı iki acil durumun önlenebilir olduğu değerlendirmesini yapıyor ve sürveyans sistemlerinin güçlendirilmesi, toplum sağlığı hizmetlerine yatırım, aşı ve tedaviye erişimin adaletli hale getirilmesi ile bölgesel üretim kapasitesinin artırılmasını öneriyor.
Raporun yayımlandığı günlerde hazırlık adımları da atılıyor. Danimarkalı aşı üreticisi Bavarian Nordic, Britanya hükümetinin mpox ve çiçek hastalığına karşı aşısı için dört yıllık sözleşme verildiğini duyurdu. Britanya Sağlık Güvenliği Ajansı, açıklamada bulaşıcı hastalık tehditlerine karşı doğru aşıların hazır bulundurulmasının yaşamsal olduğunu vurguladı; sözleşme bedeli açıklanmadı.
Panel, 2021’de COVID-19 pandemisinin ardından kurulmuş ve küresel salgın hazırlığı alanında bağımsız değerlendirmeler yürütmekte. Raporda, mpox örneğinin ‘kimin sağlık risklerinin görmezden gelindiği’ sorusunu da gündeme taşıdığı belirtiliyor.