Lancet dergisinde yayımlanan SERVAL çalışması, R21/Matrix-M aşısının yağmur mevsimi öncesinde tüm topluluğa uygulanmasının Gambia'da sıtma enfeksiyonu görülme olasılığını yüzde 70, Burkina Faso'da yüzde 25 azalttığını ortaya koydu. Araştırma, bu aşının küçük çocuklarda kullanılan dozunun yetişkinler de dahil tüm yaş gruplarında işe yaradığını gösteren ilk çalışma oldu.
Sıtmayla mücadelede yeni bir stratejiye kapı aralayan SERVAL çalışmasının sonuçları, The Lancet dergisinde 19 Kasım 2026’da yayımlandı. Araştırmaya göre, Dünya Sağlık Örgütü’nün küçük çocuklar için tavsiye ettiği R21/Matrix-M sıtma aşısının yağmur mevsimi öncesinde köyün tamamına uygulanması, iki Batı Afrika ülkesinde enfeksiyon yükünü belirgin biçimde düşürdü.
Çalışma, sıtmanın mevsimsel fakat düşük-orta düzeyde yayıldığı Gambia ile yoğun bulaşın görüldüğü Burkina Faso’da yürütüldü. Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu (LSHTM) koordinasyonunda yapılan açık etiketli, küme randomize kontrollü denemede 54 köy bilgisayar destekli kura ile ikiye ayrıldı: 30 Gambiya köyü ve 24 Burkina Faso köyünden yarısı aşılama grubuna, yarısı kontrol grubuna alındı. Her iki gruptaki köyler, ilaçla koruma ve insektisitli ağ dahil ulusal standart sıtma kontrol uygulamalarına devam etti.
Aşılama grubundaki köylerde 5 ay ve üzeri tüm gönüllü sakinlere, 30 Mayıs ile 21 Ağustos 2024 tarihleri arasında birer ay arayla üç doz R21 aşısı yapıldı. 15 yaş altı katılımcılara 5 mikrogram, 15 yaş ve üzeri kişilere 10 mikrogram doz uygulanırken, her doza 50 mikrogram Matrix-M destekleyicisi eşlik etti. Kasım ayındaki bulaş zirvesinde yapılan taramada birincil ölçüt olarak kantitatif PCR ile Plasmodium falciparum enfeksiyonu oranları ölçüldü.
Sonuçlar iki ülke arasında belirgin fark gösterdi. Gambia’da mevsimsel kitlesel aşılama, enfeksiyon görülme olasılığını yüzde 70 oranında azalttı; istatistiksel olarak önemli bulgunun p değeri 0,0001’in altında kaldı. Yoğun bulaşın hüküm sürdüğü Burkina Faso’da azalım yüzde 25 oldu ve p değeri 0,036 olarak hesaplandı. Klinik sıtma vakalarında ise Gambia’da yüzde 47, Burkina Faso’da yüzde 30 düşüş kaydedildi.
Yaş dağılımı da ülkeler arasında farklılaştı. Gambia’da azalma tüm yaş gruplarında gözlendi; Burkina Faso’da en güçlü koruma, hastalığın en ağır yükünü taşıyan 5 yaş altı çocuklarda yoğunlaştı, ancak daha büyük yaş gruplarında da ölçülebilir etki vardı. çalışmanın baş araştırmacısı, Gambia’daki Tıbbi Araştırma Konseyi biriminden Prof. Umberto D’Alessandro, bulgunun aşının büyük çocuklar, ergenler ve yetişkinlerde de etkili olduğu yönündeki önceki varsayımları çürüttüğünü belirtti.
Güvenlik verileri olumlu seyretti. Gambia’da aşılananların yüzde 13,5’inde, Burkina Faso’da yüzde 11,3’ünde istenmeyen olay bildirildi; bunların büyük bölümü hafif ateş ve baş ağrısı gibi geçici belirtilerdi. Toplam 69 ciddi istenmeyen olayın yalnızca biri aşıyla ilişkili sayıldı: Gambia’da 8 yaşındaki bir katılımcıda ikinci doz sonrası görülen ateşli havale.
Burkina Faso ayağının sorumlusu, Nanoro Klinik Araştırma Birimi’nden Prof. Halidou Tinto, yoğun bulaş bölgelerinde bile kitlesel aşılamanın ilaçla korumayla birleştirildiğinde ölçülebilir azalım sağladığını ve Sahel bölgesi için umut verici bir sonuç ortaya koyduğunu vurguladı. Gambia Ulusal Sıtma Kontrol Programı yetkilileri de yöntemin ulusal eliminasyon stratejilerine nasıl ekleneceğini değerlendireceklerini bildirdi.
Araştırmada aşılama kapsamı ise sınırlı kaldı: Gambia’da aşı köylerindeki sakinlerin yüzde 59,5’i, Burkina Faso’da yüzde 65,3’ü üç dozu tamamlayabildi. Çalışmanın açık etiketli tasarımı, verilerin 2024 sezonuna ait olması ve saha çalışmasının henüz sürüyor olması sonuçların yorumlanmasında dikkate alınması gereken sınırlar arasında. Yine de bulgular, mevsimsel bulaşın görüldüğü bölgelerde aşının tüm topluma uygulanmasının sıtmayı yok etme çabalarını hızlandırabileceğine işaret ediyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün tahminine göre R21 ve öncülü RTS,S aşılarının yaygınlaştırılması, 2035’e kadar yarım milyon çocuk ölümünü önleyebilir.