deniz.tv
22 Kasım 2026, Pazar --:--:-- · İstanbul Canlı Akış
USD/TRY … EUR/TRY … GBP/TRY … BTC … GRAM ALTIN … FAİZ …
Son Dakika
Sağlık

Özel üretilmiş sivrisinekler dang ve çikungunayı yüzde 69 azalttı

Brezilya'da yaklaşık 5 bin 800 çocuğun dört yıl boyunca izlendiği çalışmada, Wolbachia bakterisi taşıyan sivrisineklerin bırakıldığı mahallelerde dang ve çikungunya enfeksiyonları belirgin biçimde daha az görüldü. Bulgular, haşere ilacına alternatif bir salgın stratejisi için şimdiye kadarki en güçlü kanıtlar arasında değerlendiriliyor.

deniz.tv

Brezilya ve ABD’li araştırmacılar, Aedes aegypti sivrisineklerine Wolbachia adlı doğal bir bakteri taşıtırarak bırakmanın, çocuklarda dang ve çikungunya enfeksiyonlarını ciddi ölçüde azalttığını gösterdi. EVITA dang çalışmasının sonuçları 21 Kasım’da Amerikan Tropikal Tıp ve Hıfzıssıhha Derneği’nin yıllık toplantısında sunuldu.

Çalışma, Brezilya’nın dang merkezlerinden Belo Horizonte kentinde 2020-2024 arasında yürütüldü. Araştırmaya 6-11 yaşlarında 5 bin 757 okul çocuğu katıldı; 58 okul çevresi mahalle, yazı-tura yöntemiyle iki gruba ayrıldı. Her iki grupta da ilaçlama ve üreme kaynaklarının kurutulması gibi standart sivrisinek önlemleri uygulanmaya devam ederken, yarı bölgeye Ocak 2021-Mayıs 2022 arasında Wolbachia taşıyan sivrisinekler bırakıldı.

Wolbachia, insanlar için zararsız ve pek çok böcek türünde doğal olarak bulunan bir bakteri; Aedes aegypti’ye taşındığında sivrisineğin dang, zika ve çikungunya virüslerini bulaştırma yeteneğini büyük ölçüde düşürüyor. Dişi sivrisinekler bakteriyi yavrularına aktardığı için özellik yetişen popülasyonda kalıcı hale geliyor. Araştırmacılar, bırakılan bölgelerde bakterinin üç yılı aşkın süre kararlı biçimde yerleşik kaldığını belirtti.

Çocuklar 2020’de alınan temel kan örneklerinin ardından 2024’e kadar her yıl kan vererek izlendi; örnekler semptomdan bağımsız olarak dang, zika ve çikungunya antikorları yönünden tarandı. Wolbachia bölgelerinde yaşayan çocukların yüzde 4’ünde arbovirüs enfeksiyonu saptanırken, yalnızca standart önlemlerin uygulandığı bölgelerde bu oran yüzde 14 oldu. Müdahalenin danga karşı etkisi yüzde 68,5, çikungunyaya karşı yüzde 73,3 olarak hesaplandı. Zika vakaları ise etki hesaplanacak kadar fazla değildi.

Araştırmacılar için çarpıcı olan nokta, bu etkinin 2024’te Brezilya’nın kayıtlı en büyük dang salgını sırasında da korunması. Aynı dönem dünya genelinde şimdiye dek bildirilen en ağır dang yükünün yaşanmasına rağmen Wolbachia bölgelerindeki koruma düşmedi. Çalışmada iki grup arasındaki ilaçlama düzeyi eşit tutulduğundan fark, bakteri taşıyan sivrisineklere atfediliyor.

Emory Üniversitesi’nden çalışmanın araştırmacılarından Sri Edupuganti, sonuçların kent ölçeğinde uygulama için güçlü gerekçe oluşturduğunu ifade ediyor. Çalışmaya katılmayan Boston Üniversitesi küresel sağlık uzmanı David Hamer da Wolbachia kullanımının yaygınlaştırılmasıyla mevcut önlemlerle birlikte dangın birçok yerde çok daha düşük düzeylere inebileceğini öngörüyor.

Strateji, Brezilya sağlık bakanlığının da maddi destek verdiği ve Dünya Sivrisinek Programı, Oswaldo Cruz Vakfı ile ABD’deki Emory, Yale, Johns Hopkins ve Florida üniversitelerinin yer aldığı bağımsız bir konsorsiyum tarafından yürütüldü. Bulgular, Brezilya basınında da geniş yer buldu.

Sonuçlar şu anda bilimsel bir dergide hakem incelemesine sunulma aşamasında; alanına özgü kısıtlar da not ediliyor: Veriler tek kentte ve okul çağındaki çocuklarda toplandı, yetişkinlerde ve diğer iklimlerde aynı etkinin görülmesi ayrıca sınanmalı. Yine de ABD’de Florida’da bu yıl 650’den fazla yerel bulaşma bildirilen dangın küresel ölçekte yayıldığı bir dönemde, böcek ilacına dayanmayan bu yaklaşım halk sağlığı gündemindeki yerini sağlamlaştırıyor.