BBC Verify'nin incelediği kasım ayı uydu görüntüleri, İran'ın başkent Tahran yakınlarındaki Garmdareh (Kerec) ve kuzeydeki Şehrud üslerinin yanında önemli yeni kazı ve inşaat çalışması yürüttüğünü, ABD ve İsrail hava saldırılarıyla hasar gören en az 12 askeri tesiste onarım izleri görüldüğünü gösteriyor. Analistler, İran Devrim Muhafızları'nın üretim tesislerini yeni saldırılardan korumak için yeraltına taşıdığını değerlendiriyor. Pentagon 'drone ve balistik füze sanayiinin yüzde 90'ını yok ettiğini' iddia ederken Tahran, büyük füze stoklarını koruduğunu iddia ediyor.
Britanya yayın kuruluşu BBC’nin doğrulama ekibi BBC Verify’nin ele aldığı kasım ayı uydu görüntüleri, İran’ın ABD-İsrail savaşının ardından askeri altyapısını hem onardığını hem de genişlettiğini ortaya koyuyor. İngiliz istihbarat şirketi MAIAR’ın incelediği fotoğraflarda, başkent Tahran yakınlarındaki Kerec’teki Garmdareh askeri üssü ile kuzeydeki Şehrud üssü çevresinde kazı ve yeni bina izleri görülüyor; en az 12 başka askeri tesis — füze kompleksleri ve hava üsleri dahil — onarım belirtileri taşıyor.
Onarım haritası geniş: Irak sınırına yakın batıdaki Kermanşah füze üssünde yıkılan binaların üzerine yeni çatılar yapılmış; başkentin doğusundaki Parçin askeri kompleksinde — üst üste gelen hava saldırılarına rağmen defalarca onarılan tesis — hasarlı binaların ve enkazın temizlendiği görülüyor. Parçin’deki Teleğan 2 tesisinde önemli inşaatın tamamlandığı, yeraltı sığınağa yapılan saldırının izlerinin betonla güçlendirildiği belirtiliyor. Kerec’te uydu fotoğraflarında çok sayıda araç ve yakın hava üssünde iyileştirmeler gözüküyor; Dış Politika Araştırma Enstitüsü’nden Sam Lair, Kerec görüntülerinde ‘yeraltı tesisine açılan yeni bir giriş ağzı’ saptadığını söylüyor.
Uzman yorumları aynı noktada birleşiyor: İran, üretimi yeraltına taşıyor. Eski CIA analisti Jim Lamson, Şehrud çevresindeki kazıların füze üretimiyle ilgili olabileceğini, bölge hava üssünün son yıllarda defalarca hedef alındığı için Devrim Muhafızları’nın üretim tesislerini yeraltına taşıma yolları aradığını değerlendiriyor. MAIAR analisti de İran’ın ‘altyapıyı yeni saldırılardan korumak için yeraltına taşıma örüntüsü’ sergilediğini not ediyor; eski İrlanda ordusu komutanı savunma analisti Mark Mellett, yeraltı tesislerinin dış gözlemcilerin ‘kapsamı ve operasyonel durumu’ değerlendirmesini zorlaştırdığı yararını ekliyor. Janes analisti Sean O’Connor ise çalışmaların yabancı istihbaratı yanıltma çabası olma ihtimalinin düşük olduğunu söylüyor: ‘Böyle bir proje maliyetli olurdu ve az şey başarırdı.’
Tablo, Beyaz Saray’ın açıklamalarıyla çelişiyor: Pentagon sözcüsü ABD’nin ‘İran’ın dron, balistik füze ve deniz sanayi tabanının yüzde 90’ına kadarını yok ettiğini’ ve saldırı kapasitesini ‘önemli ölçüde zayıflattığını’ savunmuştu; Başkan Donald Trump İran ordusunu ‘bütünüyle ve tam bir dağınıklık’ diye nitelerken İran, büyük füze stoklarını koruduğunu iddia ediyor — devlet televizyonu bu hafta güneydeki bir yeraltı tesisinin girişinde düzinelerce füze gösterdiğini öne sürülen görüntüler yayınladı. Kum kenti yakınlarında, ABD ve İsrail tarafından defalarca bombalanan Fordo yeraltı uranyum zenginleştirme kompleksinin de yanındaki tünel girişleri dışında yeni inşaat ve kazılar belirlendi.
Stratejik okuma da net: CSIS Uluslararası Güvenlik Programı’ndan askeri analist Mark Cancian, ‘Amaç gelecek saldırılara karşı kendini daha iyi savunmak; bu aynı zamanda ekonomiyi canlandırmaktan çok askeri yetenekleri yeniden inşa etmeye öncelik verildiğini gösteriyor’ diyor. Analistler, savaşın başlangıcından bu yana 50’den fazla İran askeri üssünün hasar gördüğünü, Tahran’ın da kırılgan ateşkesi en az dört balistik füze üssünü onarmak için kullandığını saptıyor. ABD’de seçim sonrası İran’a yeniden saldırı spekülasyonu büyürken, Başkan Yardımcısı JD Vance savaşın seçmenlerdeki popülersizliğini Cumhuriyetçilerin kötü performansının nedeni olarak göstermiş, partisine Senato kontrolünü ‘gelecek 6 yıl’ kaybettirebileceğini söylemişti.