NEJM'de yayımlanan ilk-insan denemesinde, üç ilaca-dirençli epilepsi hastasında beyne verilen kemogenetik gen tedavisi sonrası aylık nöbetler yüzde 90'dan fazla azaldı; ciddi yan etki görülmedi. Uzmanlar küçük örneklem ve klozapin kullanımına dikkat çekiyor.
İlaçlara dirençli epilepsi hastalarında, beyne doğrudan verilen deneysel bir gen tedavisinin ilk insan denemesinde üç hastanın aylık nöbet sayısı yüzde 90’dan fazla azaldı. Erken sonuçlar, New England Journal of Medicine’de yayımlandı.
Çalışmayı, Pekin Capital Medical University Xuanwu Hastanesi’nden nörocerrah Yang Dai ve ekibi yürüttü. Deneye katılan üç yetişkin, hipokampal skleroz — hipokamp bölgesindeki yara izi — kaynaklı, yaygın bir epilepsi formu taşıyordu ve yaralanma tek taraflıydı. Üçü de 10-25 yıl önce epilepsi tanısı almış, en az iki nöbet ilacına direnç geliştirmiş ve deneye girmeden önceki üç ayda ortalama ayda en az iki nöbet geçirmişti.
Yaklaşımın adı kemogenetik: Tedavide taşıyıcı olarak adeno-ilişkili virüs 9 (AAV9) kullanılarak, nöbetin kaynağı olan beyin dokusuna özel olarak tasarlanmış bir gen verildi. Gen, nöbetlere karışan uyarıcı sinir hücrelerinde özgül biçimde etkinleşip bu hücrelere klozapin adlı ilaca bağlanan bir reseptör üretiyor. Hastaların aldığı klozapin, bir anahtar gibi reseptörleri harekete geçirerek hedeflenen nöronların aktivitesini düşürüyor; bu da nöbeti tetikleyen anormal elektriksel aktiviteyi baskılıyor.
Yaklaşımın ayırt edici yanı ayarlanabilirliği: Klasik gen tedavileri uygulandığı andan itibaren sabit etki gösterirken, burada etkinin gücü ilacın dozuyla yukarı-aşağı ayarlanabiliyor — araştırmacılar bunu kadansız ayarlanabilir bir düğmeye benzetiyor. Üç hastada tedaviye bağlı ciddi yan etki bildirilmedi.
Çalışmayı değerlendiren, araştırma ekibine bağlı olmayan University College London nörologu Matthew Walker, üç hastada görülen bu denli belirgin etki ve az sayıda yan etkinin heyecan verici olduğunu söylüyor; ancak çalışmanın küçük olduğuna ve kullanılan klozapinin uzun süreli kullanımına ilişkin endişelere dikkat çekiyor: Yüksek dozlarda klozapin, kalp-damar sorunları ve diğer olumsuz etkilerle ilişkilendirilmiş bir antipsikotik. Walker’ın, epilepsi için gen tedavisi geliştiren Focalis Bio adlı girişimin kurucu ortağı olduğu da belirtilmeli.
Sonuçların okunmasındaki başlıca sınırlar net: Çalışmada yalnızca üç hasta var, karşılaştırma için kontrol grubu bulunmuyor ve bu bir ilk-insan denemesi. Etkinliğin ve güvenliğin geniş hasta kohortlarında kanıtlanması gerekiyor; mevcut haliyle bu deneysel bir yaklaşım ve onaylı bir tedavi değil.
Epilepsiye karşı geliştirilmekte olan başka gen tedavileri de var; bu yaklaşımın onlardan farkı, etkinin ilaçla açılıp kapanabilmesi. Walker, gelecekte bu tedavi biçimi için daha güvenli etkinleştirici ilaçların çıkmasını umduğunu söylüyor. Alanın bundan sonraki adımı ise belli: Bu erken sonuçların, geniş ve kontrollü klinik denemelerde sınanması gerekiyor.