Yetkililer günlük asgari 4 saatlik arz eşiğine çoktan yaklaşıldığını söylüyor; balistik füzeyle tamamen devre dışı kalan dev bir santral bu kış akım vermeyecek. DTEK: saldırılar geçen kışa göre güç ve ölçekte ikiye katlandı.
Ukrayna’nın elektrik arzı, Rusya’nın enerji şebekesine yönelik saldırılarıyla kritik bir eşikte: yetkililer, elektrik sağlanamazsa milyonlarca Ukraynalı için hayatın hızla sürdürülemez hâle geleceğinden endişe ediyor. Kiev’de bazı aileler günde 20 saate varan elektrik kesintileriyle yaşıyor — yetkililere göre asgari 4 saatlik günlük arz eşiğine çoktan yaklaşmış durumda.
Planlı kesinti takvimi, Rusya saldırıları yoğunlaştığı için geçen kıştan daha erken, ekim ayında devreye alındı ve kesintiler şimdiden daha uzun sürüyor. Evler karanlıklaştıkça ve soğudukça yurttaşlar kat kat giyiniyor. Kyiv’de yedinci katta tek başına iki çocuğuna bakan Daryna Kulçitska, son günlerde yalnızca 4-5 saat elektrikleri olduğunu ama saatlerin sabit olmadığını anlatıyor: “İki saat elektrik var, sonra sekiz saat yok.”
Akşam 19:30’a doğru bir tık sesi geliyor ve şafak saatlerine kadar karanlık basıyor: Asansör çalışmıyor, suyu kata basmak için gereken elektrik kesildiğinden musluklar kuruyor. Daryna ile oğlu Kirill ve kızı Olena, el fenerleri ve LED mumların ışığında erken yatmadan önce Uno kart oyunu oynuyor. 12 yaşındaki Kirill durumu açık sözlü anlatıyor: “Işık yok, su yok, ısı yok, elektrik yok. Ve eğlence yok. Bütün eğlence elektrikle beraber emildi gitti. Bol miktarda kutu oyunumuz var ama hepsini yüz bin kez oynadık bile.”
Başkent en ağır darbeyi aldı: Metro trenleri ve troleybüsler zaman zaman durdu; son haftalarda ülke genelinde yüz binlerce Ukraynalı elektriksiz kaldı. BBC’nin ziyaret ettiği, adının güvenlik nedeniyle açıklanmayan dev santral, Rusya’nın Ukrayna enerji hedeflerine yönelik kampanyasının en güçlü saldırısı olan son balistik füze darbesiyle neredeyse ayakta duramıyor: türbinleri molozlar altında kalan tesis tamamen devre dışı.
Saldırı anında kontrol odasında görevli olan Volodimir Kovalenko, 25 yıldır çalıştığı tesiste yaşananları şöyle anlatıyor: “Çok güçlü bir saldırıydı. Daha önce benzerini yaşamamıştık. Önceden de darbeler olmuştu, çatının bir kısmı çökmüştü. Ama bu sefer özellikle ağır oldu.” Onarım çalışması her 15-30 dakikada bir gelen hava saldırılarıyla sekteye uğruyor — dört saatlik ziyaret boyunca yedi kez alarm çaldı; ekipler araçlarını bırakıp sığınaklara koşuyor, bazen en kalın duvarın dibine yatmak zorunda kalıyor. Onarımı yöneten Vadım Bobır, “Duygusal olarak zor, çünkü bütün bunları daha önce onarıp tekrar çalıştırmıştık; şimdi her şey yeniden baştan oldu. İçimiz yanıyor ama çalışmaya devam ediyoruz” diyor.
Enerji çalışanları büyük risk altında: Ağustos’tan bu yana elektrik tesislerine neredeyse her gün saldırı düzenleniyor ve her hafta birkaç kişi hayatını kaybediyor. Hasarlı santraldan bu kışın sonundan önce elektrik akması mümkün görünmüyor. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna’nın talebi karşılayacak üretim kapasitesinin hâlâ bulunduğunu, sorunun iletim hatları ve trafo merkezlerinin vurulması nedeniyle elektriğin evlere ve işletmelere ulaştırılamaması olduğunu söylüyor. Rusya, elektrik direklerine ve kablolara tutunan ve Rusya patlatmaya karar verene kadar algılanmayan “garson dronları” kullanıyor.
Ukrayna’nın en büyük özel enerji şirketi DTEK’in genel müdürü Maksim Timçenko, Rusya’nın zayıflamış şebekeye geçen yıldan bile büyük baskı uyguladığını ve yayılmış hava savunmasının tüm kritik altyapıyı koruyamadığını belirtiyor: “Farklı olan, saldırıların ölçeği ve kullanılan silah türleri. Güç ve ölçek olarak ikiye katlandılar.” Timçenko, sürekli saldırı altındaki işçilerin günde yalnızca bir-iki verimli saat çalışabildiği için hasarlı santralin onarımının en erken gelecek yaza kadar süreceğini ve “yalnızca ülkenin değil, sıradan insanların da hayatta kalması, özellikle kış aylarında mücadele edildiğini” söylüyor.
Birçok aile acı soğuktan kaçmak için başkenti ya da ülkeyi tamamen terk etmeyi seçiyor. Çocukları yattıktan sonra Daryna, daha güvenli ya da daha sıcak bir yere taşınma düşüncesinden söz ediyor: arkadaşların, akrabaların yanında kalmak isteği ile hayatın çekilmez olabileceği korkusu arasında gidip geliyor. Gerginliğin ruh sağlığını bozduğunu, kabuslar gören Olena için endişelendiğini anlatıyor ama kararlı: “Elektriksiz yaşamak istemiyorum. Ama Ukrayna’da insanlar diyor ki: Tamam, elektriksiz ama Ruslarsız. Evet, çok korkuyoruz. Ama bizim için daha iyisi elektriksiz olmak ama Ruslar da olmamak.”